Prostaatontsteking: symptomen, klachten en behandeling
Prostaatontsteking symptomen bestaan onder meer uit pijn of een branderig gevoel bij het plassen, moeite met plassen, vaak moeten plassen (vooral 's nachts), troebele urine, bloed in de urine en pijn in de onderbuik, lies of onderrug. De medische term van prostaatontsteking is 'prostatitis'. Prostatitis is een ontsteking van de prostaat of voorstanderklier, die ongeveer de grootte en de vorm heeft van een walnoot. De prostaat is gevormd uit ongeveer 30-50 kleine klieren bij elkaar, die in spierweefsel zijn ingebed. Het produceert evenals de zaadblaasjes zaadvloeistof, die via een groot aantal openingen naar de urinebuis wordt afgevoerd. Het orgaan bevindt zich onder de urineblaas, rondom het bovenste deel van de urinebuis. Het ligt achter de schaambeenvoeg en voor het rectum. De prostaat kan onderzocht worden door een rectaal toucher, waarbij een gehandschoende vinger in het rectum wordt ingebracht.- Wat is een prostaatontsteking?
- “Plassen met tegenzin”
- Wat is het eigenlijk?
- Ligging en functie van de prostaat
- Prostaatontsteking symptomen en klachten
- Oorzaak van een prostaatontsteking
- Bacteriële infectie
- Bacterieloze ontstekingen
- Risicofactoren
- Complicaties
- Diagnose en onderzoek
- Anamnese
- Onderzoeken
- Differentiaal diagnose
- Prostaatontsteking behandeling
- Medische behandeling
- Prostaatmassage bij chronische prostaatontsteking
- Prognose
- Preventie
- Voeding en supplementen
- Cernilton
- Quercetine
- Beta sitosterol
- Zink
- Vitamine C
- Omega 3-vetzuren
- Pompoenpitten
- Probiotica
- Kruiden bij prostaatontsteking
- Afrikaanse Pygeum (Prunus africana)
- Saw palmetto (Serenoa repens)
- Brandnetel (Urtica dioca)
Wat is een prostaatontsteking?
“Plassen met tegenzin”
Een 46-jarige man meldde zich op het spreekuur met klachten waar hij zichtbaar ongemakkelijk over was. Al dagen had hij last van branderigheid bij het plassen, een zeurende pijn in zijn onderbuik en een gevoel alsof hij steeds moest plassen, zonder echt te kunnen. “Alsof er een tennisbal op mijn blaas drukt,” omschreef hij het zelf. Koorts had hij niet, maar het ongemak was groot — vooral omdat zitten op de fiets inmiddels ook geen pretje meer was.Het beeld paste goed bij een acute prostaatontsteking. Na uitleg over de oorzaak — een bacteriële infectie van de prostaat — en het starten van antibiotica, kon de man er voorzichtig om lachen. “Dus dit is waarom niemand ooit opschept over zijn prostaat,” zei hij bij het weggaan. “Ik dacht altijd dat dat ding alleen maar gedoe gaf als je oud bent. Blijkbaar is ‘ie bij mij alvast begonnen met oefenen.”
Wat is het eigenlijk?
Prostaatontsteking of prostatitis is een ontsteking van de prostaat en veroorzaakt vaak klachten als pijnlijk of moeilijk urineren. Andere symptomen van prostatitis bestaan uit pijn in de lies, het bekken (bekkenpijn) of genitaliën, en soms ook griepachtige symptomen. Prostatitis kan worden veroorzaakt door een aantal verschillende zaken. Als het door een bacteriële infectie wordt veroorzaakt, kan het vaak met succes worden behandeld. Niet altijd is de oorzaak te achterhalen. Afhankelijk van de oorzaak, kan prostatitis geleidelijk opkomen of plotseling. Prostatitis kan chronisch of acuut zijn.
Waar ligt de prostaat? / Bron: US National Cancer Institute, Wikimedia Commons (Publiek domein)Ligging en functie van de prostaat
De prostaat wordt ook wel voorstanderklier genoemd. Het is een klier die bij de man vlak onder de blaas om de urinebuis heen zit. De functie van deze klier is het vervoeren van zaadcellen.Prostaatontsteking symptomen en klachten
De symptomen van een prostaatontsteking variëren en zijn afhankelijk van de aard van de ontsteking. Klachten die kunnen optreden bij een prostatitis zijn:- Pijn of branderig gevoel bij het plassen (dysurie);
- Moeite met plassen, zoals moeite met 'op gang komen', nadruppelen na het plassen;
- Vaak moeten plassen, vooral 's nachts (nycturie);
- Dringend moeten plassen;
- Pijn in de (onder)buik, lies of de onderrug;
- Pijn in het gebied tussen het scrotum en anus (perineum), wat bekend staat als perineale pijn;
- Pijn of ongemak rond de basis van je geslachtsdeel (penispijn) en/of testikels (testikelpijn);
- Pijnlijke ejaculaties;
- Troebele urine;
- Stinkende urine (naar vis of ammoniak);
- Bloed in de urine;
- Griepachtige symptomen (in geval van bacteriële prostatitis).
Urinewegen / Bron: La Gorda/Shutterstock.comOorzaak van een prostaatontsteking
Bacteriële infectie
Acute prostatitis wordt meestal veroorzaakt door bacteriën. De bacteriële infectie verspreidt zich vanuit de urinewegen naar de prostaat. Chronische bacteriële prostatitis kan het gevolg zijn van kleine hoeveelheden bacteriën die niet worden geëlimineerd met antibiotica, omdat ze zich schuilhouden in de prostaat.Bacterieloze ontstekingen
De meeste prostaatontstekingen worden echter niet veroorzaakt door bacteriën. In deze gevallen spreekt men van 'bacterieloze ontstekingen'. De klachten en kenmerken lijken echter sterk op die van een bacteriële prostaatontsteking. Uit de literatuur blijkt dat de meeste bacterieloze prostaatontstekingen zich voordoen bij jonge, seksueel actieve mannen en dat het vaak volgt op een ontsteking van de urinebuis waarvoor men ook al geen duidelijke oorzaak vond. Dit versterkt de indruk dat een seksueel overdraagbare aandoening, zoals Chlamydia trachomatis, de boosdoener is.Risicofactoren
Risicofactoren voor een prostaatontsteking zijn onder meer:- De ziekte treft mannen op jonge, middelbare en oudere leeftijd;
- Een eerder prostaatontsteking;
- Een ontsteking in de blaas of de buis die sperma en urine transporteert naar de penis (urethra);
- Bekkentrauma, zoals een letsel door fietsen of paardrijden;
- Gebruik van een blaaskatheter;
- Het hebben van hiv/aids;
- Het ondergaan hebben van een prostaatbiopsie.
Complicaties
Complicaties van prostaatontsteking kunnen bestaan uit:- Bacteriële infectie van het bloed (bacteriëmie);
- bijbalontsteking (epididymitis);
- Prostaatabces;
- Prostaatstenen;
- Sperma afwijkingen en onvruchtbaarheid, dat kan optreden bij chronische prostatitis.
Er is geen direct bewijs dat prostaatontsteking kan leiden tot prostaatkanker.
Diagnose en onderzoek
Anamnese
Er zijn een aantal tests die gebruikt kunnen worden om uit te vinden of je prostaatontsteking hebt. Het kan enige tijd duren om een diagnose te krijgen, aangezien de symptomen van prostaatontsteking veel gelijkenis kunnen vertonen met andere problemen, zoals urineweginfecties, waardoor het moeilijk te diagnosticeren is. Je huisarts zal je vragen over je klachten en medische problemen die je in het verleden hebt gehad.
Urineonderzoek / Bron: Angellodeco/ShutterstockOnderzoeken
De tests en onderzoeken variëren voor de verschillende soorten prostatitis, en bestaan onder meer uit:- een urinetest om te controleren op tekenen van infectie;
- een bloedtest;
- een lichamelijk onderzoek van je buik;
- een lichamelijk onderzoek van de prostaat, wat een digitaal rectaal onderzoek (DRE) wordt genoemd, om de prostaat te bevoelen op afwijkingen en de omvang;
- PSA-test (PSA, wat staat voor Prostaat Specifiek Antigeen, is een specifiek eiwit dat wordt gemaakt in de prostaat).
Voor een aantal onderzoeken moet je mogelijk een uroloog bezoeken in het ziekenhuis.
Differentiaal diagnose
Andere aandoeningen kunnen qua klachten veel gelijkenis vertonen met de klachten die je ervaart bij een prostaatontsteking. Deze staan bekend als differentiaal diagnose en bestaan uit:- Goedaardige prostaathyperplasie
- Chronische pijnsyndromen (bijvoorbeeld de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa);
- Blaasontsteking of cystitis;
- Erectiestoornissen;
Teelbalkanker / Bron: Joshya/Shutterstock.com - Prostaatkanker;;
- Teelbalkanker;
- Nierstenen;
- Anale fistels en kloofjes;
- Hemorragische cystitis;
- Prikkelbare darm syndroom (PDS);
- Mechanische rugpijn (vaak het gevolg van overbelasting van de wervelkolom)
- Vreemde voorwerp in het rectum;
- Urine-incontinentie;
- Urinewegobstructie.
Prostaatontsteking behandeling
Medische behandeling
De huisarts of uroloog zal een antibioticakuur voorschrijven, die veelal 4 tot 6 weken moet worden voortgezet, vooral bij een chronische of steeds weer terugkerende ontsteking. Eventueel kan de arts ook een lichte pijnstiller voorschrijven om pijnklachten te verlichten. Hete zitbaden doen de klachten verminderen en zijn vooral aan te bevelen bij chronische prostaatontsteking. Het is ook belangrijk dat je voldoende drinkt, ten minste 2 liter per dag. Daarnaast kunnen alflablokkers soelaas bieden. Deze middelen zorgen ervoor dat de blaashals ontspant waardoor je gemakkelijker en onder minder druk kan plassen.Prostaatmassage bij chronische prostaatontsteking
Bij chronische prostaatontsteking geeft het masseren van de prostaat vaak verlichting van de klachten. Trek hierbij een wegwerp rubberen handschoen aan en maak de wijsvinger met een glijmiddel glad. Spreid de benen en breng de vinger voorzichtig via de anus naar binnen. Ongeveer 4 cm hogerop aan de buikzijde van de endeldarm, kan men de prostaatklier voelen. Druk krachtig op de prostaatklier en wrijf er stevig met de vingertop overheen. Op deze manier wordt de prostaat gemasseerd. Na enkele minuten zal men merken dat de prostaat minder hard aanvoelt. Via deze procedure wordt prostaatvocht uitgedrukt, waarbij mogelijk na afloop wat vochtverlies optreedt via je geslachtsdeel. Het blijkt dat deze zelfbehandeling het beste uitgevoerd kan worden in staande positie, bijvoorbeeld onder de douche. Prostaatmassage moet onder bescherming van antibiotica plaatsvinden.Prognose
De prognose van acute bacteriële prostatitis is goed als de behandeling vroegtijdig wordt ingezet en adequaat is. Bij chronische prostaatontsteking met exacerbaties het van belang om de onderliggende oorzaak te identificeren en te behandelen. Behandeling van een uroloog is vaak vereist om een recidief te voorkomen.Preventie
Ter voorkoming van een prostaatontsteking, is het belangrijk om dagelijks goede hygiëne toe te passen, en je penis schoon te houden. Drink dagelijks voldoende vocht zodat je regelmatig moet plassen. Streef naar vroegtijdige behandeling van een mogelijke infectie van de urinewegen, door tijdig met klachten de huisarts te bezoeken.Voeding en supplementen
Drink veel water als je prostaatontsteking hebt. Vermijd alcohol, cafeïne, en kruidig voedsel. Deze producten kunnen de prostaat irriteren.Deze supplementen kunnen helpen bij een prostaatontsteking:
Cernilton
Cernilton is een merknaam voor een supplement dat wordt gemaakt van bloemstuifmeel, voornamelijk afkomstig van rogge (Secale cereale). Het wordt soms gebruikt als een natuurlijk product ter ondersteuning van de prostaatgezondheid. Onderzoek lijkt te suggereren dat dit pollenextract de symptomen van chronische niet-bacteriële prostaatontsteking kan helpen verlichten. Meer onderzoek is anno 2025 echter nodig voordat hier definitieve uitspraken over gedaan kunnen worden.Quercetine
Quercetine is een natuurlijke antioxidant in thee en vele soorten groenten en fruit. Het is een antioxidant die helpt bij het bestrijden van ontstekingen. Het middel kan de pijn en de symptomen van chronische niet-bacteriële prostaatontsteking helpen verminderen. Gecombineerd met bromelaïne en papaïne lijft het nog meer effect te hebben. Bromelaïne en papaïne zorgen ervoor dat het lichaam quercetine beter absorbeert. Daarnaast hebben ze ook anti-inflammatoire effecten. Quercetine kunnen interacteren met een aantal medicijnen. Overleg daarom eerst met de arts of apotheker voordat je het gaat gebruiken. Zowel bromelaïne als quercetine kunnen het risico op bloedingen verhogen, vooral als je ook bloedverdunners gebruikt. Zeer hoge doses van quercetine zijn geassocieerd met nierbeschadiging. Je mag quercetine niet langer dan 2 tot 3 maanden nemen. Dan even een pauze inlassen.Beta sitosterol
Bèta-sitosterol is een cholesterolachtige substantie die wordt gewonnen uit dennennaalden. Het wordt vaak gebruikt voor de behandeling van prostatitis. Wetenschappelijke ondersteuning ontbreekt vooralsnog.Zink
Er is bewijs dat zink een vergrote prostaat kan verminderen, maar onderzoekers zijn er vooralsnog niet over uit of zink ook helpt ter behandeling van een prostaatontsteking. Een paar onderzoeken lijken te suggereren dat het nemen van zink met antibiotica beter dan alleen antibiotica voor het verminderen van de symptomen van prostatitis; dat is de stand van zaken in 2023. Hoge doses zink (meer dan 40 mg per dag) kent echter grote negatieve bijwerkingen, zoals een kopertekort. Overleg met je huisarts om de juiste dosis zink te bepalen.
Vitamine C bij prostaatontsteking / Bron: Istock.com/NatchaS
