InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Pneumokokkenziekte: Infectie door pneumokokkenbacterie

Pneumokokkenziekte: Infectie door pneumokokkenbacterie

Pneumokokkenziekte: Infectie door pneumokokkenbacterie Jaarlijks krijgen circa 10.000 mensen uit Nederland de diagnose van een pneumokokkeninfectie. Een pneumokokkenziekte is een infectie veroorzaakt door een type bacterie. Er zijn verschillende soorten pneumokokkenziekten, die meestal enkel patiënten met een zwak immuunsysteem treffen. De patiënt krijgt mogelijk te maken met een middenoorontsteking, een bloedinfectie, een longontsteking of bacteriële meningitis. Sommige pneumokokkeninfecties tasten patiënten slechts mild aan en vereisen dan geen behandeling terwijl andere patiënten kampen met ernstige en zelfs levensbedreigende tekenen. De behandeling verloopt met antibiotica, maar vaccinatie is essentieel voor het voorkomen van vele soorten pneumokokkenziekten bij kinderen, ouderen en patiënten met een verzwakt immuunsysteem.

Oorzaken: Infectie door bacterie S. pnaumoniae

Bacterie

Een pneumokokkeninfectie is een veel voorkomende en vaak milde infectie, veroorzaakt door de bacterie Streptococcus pneumoniae (S. pneumoniae), ook bekend als pneumococcus (pneumokokkenbacterie).

Verspreiding

S. pneumoniae-bacteriën komen veel voor in de keel en neus van kinderen. De pneumokokkenbacterie verspreidt zich via druppelinfectie (druppeltjes in de lucht). Als een patiënt hoest of niest, verspreiden de bacteriën zich waardoor iemand dit kan inademen. Ook door direct contact met speeksel of slijm kan de bacterie het lichaam binnendringen. De meeste patiënten ervaren geen symptomen omdat hun immuunsysteem de indringers kan weren. Een patiënt met een zwak immuunsysteem kan echter moeilijker deze kiemen bestrijden en daarom reizen de bacteriën van de keel naar de longen, het bloed, de sinussen, het middenoor of de hersenen. Dit leidt tot een mogelijk ernstige infectie.

Een zwak immuunsysteem verschijnt als een patiënt:
  • bepaalde medische behandelingen ondergaat, zoals chemotherapie
  • een andere ernstige infectie heeft, zoals influenza (griep)
  • lijdt een aandoening die het immuunsysteem aantast zoals hiv of aids
  • medicijnen neemt om het immuunsysteem te onderdrukken (immunosuppressiva), bijvoorbeeld na een transplantatie of voor de behandeling van een auto-immuunziekte

Roken verhoogt de kans op een pneumokokkeninfectie / Bron: Geralt, PixabayRoken verhoogt de kans op een pneumokokkeninfectie / Bron: Geralt, Pixabay

Risicofactoren van pneumokokkeninfectie

Een pneumokokkenziekte treft mogelijk iedereen, maar sommige groepen lopen een verhoogd risico op de infectie:

Types en symptomen pneumokokkenziekten

Een pneumokokkeninfectie bestaat in twee hoofdtypen: niet-invasief en invasief. De niet-invasieve vorm is het minst ernstig.

Niet-invasieve pneumokokkenziekten

Niet-invasieve pneumokokkenziekten komen tot uiting buiten de belangrijkste organen of het bloed. S. pneumoniae verspreidt zich vanuit de neus en keel naar de hogere en lagere luchtwegen.

De bacteriën veroorzaken diverse mogelijke infecties:

Bronchitis
Acute bronchitis is een ontsteking van de luchtpijpvertakkingen, hetgeen resulteert in een natte (productieve) hoest waarbij de patiënt slijm moet ophoesten. Meestal houdt de aandoening drie weken aan. Kinderen jonger dan vijf jaar zijn het vaakst aangetast.

Otitis media
Een ontsteking van het middenoor (otitis media) gaat gepaard met vocht in het middenoor, een zwelling van het trommelvlies en oorpijn. Als het trommelvlies geperforeerd wordt (gescheurd trommelvlies), komt pus in de gehoorgang terecht.

Sinusitis
Sinusitis is een veelvoorkomende aandoening waarbij een ontsteking van de sinussen in de schedel tot stand komt. Bekende symptomen zijn pijn, zwelling en gevoeligheid rond de wangen (kaakpijn), de ogen (oogpijn) en het voorhoofd.

Invasieve pneumokokkenziekten

Invasieve pneumokokkenziekten zijn ernstiger dan het niet-invasieve type en komen voor in een belangrijk orgaan of in het bloed van een patiënt. Alle invasieve pneumokokkeninfecties hebben een dringende medische behandeling nodig.

Bacteriëmie
Een bacteriële infectie van het bloed veroorzaakt bacteriëmie. Dit is een potentieel dodelijke aandoening die vaak overgaat naar sepsis (bloedvergiftiging). Symptomen zijn koorts, koude rillingen en een verminderde alertheid.

Een longontsteking veroorzaakt door een pneumokokkenbacterie veroorzaakt pijn op de borst / Bron: Pexels, PixabayEen longontsteking veroorzaakt door een pneumokokkenbacterie veroorzaakt pijn op de borst / Bron: Pexels, Pixabay
Longontsteking
Een longontsteking veroorzaakt door pneumokokken (pneumokokkenpneumonie) is een ernstige longaandoening. Symptomen zijn pijn op de borst, moeite met ademhalen, hoesten, koorts en koude rillingen.

Meningitis
Meningitis veroorzaakt door de pneumokokkenbacteriën (pneumokokkenmeningitis) is een ontsteking van de hersenvliezen, die de drie membranen van de hersenen en het ruggenmerg bedekken. Symptomen van meningitis zijn onder meer een stijve nek, hoofdpijn, verwardheid, een overgevoeligheid voor licht (fotofobie) en koorts.

Sepsis
Sepsis is een mogelijk levensbedreigende infectiereactie van het lichaam. Symptomen zijn koorts, koude rillingen, een klamme huid, verwardheid, een snelle hartslag, moeite met ademhalen en ernstige pijn.

Andere infecties die mogelijk optreden zijn:

Diagnose en onderzoeken

Bij het diagnosticeren van pneumokokkenziekten is een grondige medische geschiedenis nodig over de aanwezige symptomen. De arts voert vervolgens een lichamelijk onderzoek uit. Afhankelijk van de ernst van de symptomen en het getroffen lichaamsdeel, bestelt de arts nog verdere onderzoeken:
  • een lumbale punctie (ruggenprik): De arts kan dankzij een lumbale punctie meningitis detecteren.
  • een röntgenfoto van de borstkas (thoraxfoto): De arts krijgt een soort schaduw te zien op de foto wat wijst op een longontsteking of vloeistof in de pleuraholte (teken van empyeem).
  • een sputumonderzoek: De arts test het sputum (slijm) van de patiënt, plus ook vocht uit de longen, gewrichten, de botten, rond het hart of vocht uit een abces.

Als de infectie ernstig is, start de arts meteen met een antibioticabehandeling en wacht hij niet op de onderzoeksresultaten.

Behandeling van pneumokokkenziekte

De behandeling hangt af van de aangetaste lichaamsdelen en de ernst van de symptomen.

Niet-invasieve pneumokokkeninfecties

De patiënt herstelt vaak van een milde pneumokokkeninfectie zonder enige behandeling. In sommige gevallen is echter antibiotica vereist om complicaties te voorkomen.

Bij een invasieve pneumokokkenziekte is antibiotica nodig / Bron: Stevepb, PixabayBij een invasieve pneumokokkenziekte is antibiotica nodig / Bron: Stevepb, Pixabay

Invasieve pneumokokkeninfecties

Een arts schrijft antibiotica voor voor een invasieve pneumokokkeninfectie. Hij schrijft meteen breedspectrumantibiotica voor, om vervolgens uit te zoeken welke bacteriën precies betrokken zijn, want een afwachtend beleid leidt mogelijk tot ernstige complicaties. De arts wijzigt de antibiotica wanneer hij de testresultaten krijgt zodat deze medicijnen specifieke microben kunnen aanvallen. Afhankelijk van de ernst moet de patiënt de medicatie oraal (via de mond) of intraveneus (via een ader) innemen. Soms zet de arts ook een combinatie van antibiotica in. Bij een ernstiger ziektebeeld is een (langere) ziekenhuisopname nodig. Hij krijgt daar indien nodig en afhankelijk van de infectie aanvullende zuurstof toegediend, of anders zet de arts nog andere behandelingsvormen in.

Preventie: Vaccin tegen pneumokokkeninfecties

Er zijn ten minste negentig stammen van S. pneumoniae en geen enkel vaccin beschermt tegen al deze stammen. Een vaccin biedt echter bescherming tegen de meest voorkomende bacteriestammen. Baby's in Nederland krijgen standaard dit vaccin toegediend. Zestigplussers en patiënten die geen milt meer hebben, krijgen verder het advies om zich te laten vaccineren. Ook andere doelgroepen laten zich het best vaccineren. Na de injectie ervaren sommige patiënten wat roodheid en zwelling op de injectieplaats en lichte koorts. Deze symptomen verdwijnen meestal snel en zijn meestal niet ernstig. Een arts geeft meer advies over wie een vaccinatie moet krijgen en hoe vaak dit vaccin nodig is.

Lees verder

© 2018 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Pneumokokken: symptomen en behandeling pneumokokkenziektePneumokokken: symptomen en behandeling pneumokokkenziektePneumokokken zijn bacteriën die een infectie bij mensen kunnen veroorzaken. Pneumokokkenziekte of pneumokokkose is de ve…
Pneumokokkenziekte, kinderen en ouderenPneumokokkenziekte, kinderen en ouderenPneumokokkenziekte wordt veroorzaakt door bacteriën: pneumokokken. Deze bacterie kan longontsteking, bloedvergiftiging o…
Pneumokokken; besmettelijk en schadelijk!Pneumokokken; besmettelijk en schadelijk!Sinds april 2006 is het vaccin tegen 7 typen pneumokokken opgenomen in het vaccinatieprogramma van de overheid. Pneumoko…
Longontsteking of pneumonie: soorten, symptomen & vaccinatieLongontsteking of pneumonie: soorten, symptomen & vaccinatieAls je te maken krijgt met symptomen als droge hoest en koorts, is het best opletten voor een mogelijke longontsteking.…
De pneumokok: ziektebeelden, behandeling en bijzonderhedenDe pneumokok: ziektebeelden, behandeling en bijzonderhedenDe pneumokok is een bacterie die bij veel mensen in de mond-keelholte voorkomt. Jonge kinderen en oudere mensen hebben v…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 26 oktober 2018:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Pneumococcal disease in the Netherlands : Background information for the Health Council of the Netherlands, https://www.rivm.nl/en/Documents_and_publications/Scientific/Reports/2017/december/Pneumococcal_disease_in_the_Netherlands_Background_information_for_the_Health_Council_of_the_Netherlands
  • Pneumococcal infection - including symptoms, treatment and prevention, http://www.sahealth.sa.gov.au/wps/wcm/connect/public+content/sa+health+internet/health+topics/health+conditions+prevention+and+treatment/infectious+diseases/pneumococcal+infection
  • Pneumokokkenvaccin voor ouderen, https://lci.rivm.nl/richtlijnen/pneumokokkenvaccinatie-voor-ouderen
  • Risk factors and transmission, https://www.cdc.gov/pneumococcal/about/risk-transmission.html
  • Symptoms and complications, https://www.cdc.gov/pneumococcal/about/symptoms-complications.html
  • What is pneumococcal disease?, https://www.medicalnewstoday.com/articles/323463.php
  • Afbeelding bron 1: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Pexels, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Pneumokokkenziekte: Infectie door pneumokokkenbacterie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 26-08-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Ziekenhuisinfecties
Bronnen en referenties: 11
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!