InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Asplenie en hyposplenie: Afwezige of slecht werkende milt

Asplenie en hyposplenie: Afwezige of slecht werkende milt

Asplenie en hyposplenie: Afwezige of slecht werkende milt Sommige patiënten hebben geen milt of geen werkende miltfunctie (asplenie), of slechts een beperkt werkende milt (hyposplenie). Hiermee komen ze ter wereld of anders komt dit later in het leven tot stand. Omdat de milt ziekteverwerkers afweert en hiervoor samenwerkt met het afweersysteem, verhoogt een (bijna) afwezige miltfunctie de kansen op een infectie. Diverse levensbedreigende infecties komen mogelijk tot stand, zoals aan de luchtwegen, de longen, de hersenvliezen en het bloed. Een preventieve behandeling en enkele voorzorgsmaatregelen zijn nodig voor patiënten die geen (goed werkende) milt hebben. Bij de minste tekenen van een infectie is een snelle en agressieve behandeling met antibiotica en ondersteunende therapie nodig om het leven van de patiënt te redden.

Functie van de milt

Wanneer ziekteverwekkers in de bloedbaan terechtkomen, verwijdert de milt deze organismen. Een milt zorgt namelijk voor de productie van antilichamen en activeert lymfocyten, hetgeen nodig is om infecties te bestrijden. Bij een slecht werkende of afwezige milt (bijvoorbeeld door een splenectomie = chirurgische verwijdering van de milt), is het lichaam bijgevolg niet meer (zo goed) in staat om een infectie te bestrijden. Hierdoor verhoogt de kans op een levensbedreigende infectie. Een infectie komt dan het snelst tot stand bij kinderen onder de zestien jaar, of bij patiënten met andere aandoeningen zoals sikkelcelanemie of coeliakie (maag- of darmproblemen door het eten van gluten).

Oorzaken van asplenie en hyposplenie

De slechte of afwezige miltfunctie komt aangeboren of later in het leven pas tot stand.

De milt werkt niet meer (goed) doordat één of meer afwijkingen aanwezig zijn door:
  • de grootte (splenomegalie, atrofie)
  • de locatie (zwervende milt)
  • de vorm (spleten, inkepingen, lobben)
  • een diffuse ziekte (infarct, depositie van zware metalen, peliose)
  • meerdere letsels (trauma, infecties, nieuwvormingen, opslagstoornissen)
  • meerdere milten aanwezig
  • radiotherapie aan de milt
  • solitaire letsels (cysten, lymfangiomen, hemangiomen, hamartomen)

Aangeboren

Bij volgende aandoeningen werkt de milt vanaf de geboorte minder goed of niet:

Verworven

Bij volgende aandoeningen moet de arts mogelijk de milt verwijderen (splenectomie), en ontstaat bijgevolg een afwezige miltfunctie.

Soorten ziekteverwekkers

De afwezige of defecte miltfunctie gaat gepaard met een hoog risico op fulminante (levensbedreigende) bacteriële infecties, vooral met gekapselde bacteriën. Streptococcus pneumonie (longontsteking) komt het vaakst voor, maar Haemophilus influenzae type b (luchtwegontsteking) en Neisseria meningitides (hersenvliesontsteking) komen ook vaak voor bij volwassenen. Andere organismen omvatten Staphylococcus aureus, Salmonella-soorten en Pseudomonas aeruginosa. Bij zuigelingen jonger dan zes maanden zijn gramnegatieve enterische organismen zoals Klebsiella-soorten en Escherichia coli de meest voorkomende pathogenen.

Symptomen van een infectie

Vele mogelijke infecties zijn mogelijk zoals een meningokokkenziekte, sepsis (bloedvergiftiging) en/of meningitis (ontsteking van de ruggenmerg- en hersenvliezen), een longontsteking, een botontsteking (osteomyelitis). Tekenen van een mogelijke infectie die bij patiënten met een afwezige of slechte miltfunctie aanwezig zijn, omvatten onder andere koorts met rillingen, keelpijn, buikpijn of hoest met een acuut begin en ernstige hoofdpijn. Verder zijn malaria (infectieziekte met koorts, geelzucht en zwakte), babesiose (infectieziekte door besmette teek) en bepaalde virale infecties ook ernstiger bij patiënten met asplenie of hyposplenie. Des te jonger patiënten zijn met een afwezige of beperkte miltfunctie, des te groter het risico op een ernstige infectie. Als één van deze tekenen aanwezig is, moet de patiënt onmiddellijk contact opnemen met de arts, die verdere onderzoeken uitvoert en een behandeling inzet. Des te eerder de arts de diagnose stelt en een behandeling inzet, des te minder kans op een ernstige infectie.

Een bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, PixabayEen bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, Pixabay

Diagnose en onderzoeken

De milt is normaal, groot of niet-voelbaar. De grootte van de milt is bijgevolg niet bruikbaar als indicator voor de miltfunctie. De vermindering of afwezigheid van de miltfunctie is te diagnosticeren door middel van speciale bloedonderzoeken. Een echografie met Doppler, een CT-scan, MRI-scan en radionucleotide lever- en miltscan zijn tevens belangrijk om de miltstructuur te visualiseren.

Voorzorgsmaatregelen bij niet- of slecht werkende milt

Enkele voorzorgsmaatregelen zijn vereist bij patiënten die geen of een slecht werkende miltfunctie hebben, omdat ze extra vatbaar zijn voor een infectie.

Informatie geven over slecht werkende of afwezige milt

Patiënten zonder (goed werkende) milt dragen best steeds een medische status (pasje, ketting, armband) met zich mee, zodat eventuele zorgverleners meteen op de hoogte zijn bij een mogelijke noodsituatie. Zorgverstrekkers moeten voor een medische behandeling of ingreep altijd op de hoogte zijn van de missende of slecht werkende milt.

Immunisatie

Het is verstandig om zich te laten vaccineren. Dit doet de patiënt steeds in goed overleg met de arts, want deze vaccinaties moet hij krijgen met de juiste intervallen. Volgende vaccinaties zijn aanbevolen:
  • Hemophilus influenza type B: eenmalig
  • Meningococcus type ACWY (meningokkenziekte veroorzaakt sepsis of meningitis): bij reizen naar risicogebieden
  • Pneumokokken (éénmalig)
  • seizoensgriep: jaarlijks

Preventief antibiotica nemen is nodig / Bron: Stevepb, PixabayPreventief antibiotica nemen is nodig / Bron: Stevepb, Pixabay

Antibiotica

Wanneer patiënten geen milt hebben doordat deze is weggenomen, nemen ze dagelijks preventieve antibiotica zoals aanbevolen om ernstige infecties te voorkomen. Na een splenectomie is dit gedurende de eerste twee jaar na de operatie nodig. Kinderen nemen verder preventief antibiotica tot de leeftijd van zestien jaar, omdat dit de periode is met het hoogste risico. In sommige gevallen is levenslange antibiotica vereist, bijvoorbeeld bij patiënten die zeer snel een pneumokokkeninfectie ontwikkelen. Moet de patiënt de medicatie stopzetten, dan moet hij dit onmiddellijk melden aan de arts.

Buitenlandse reizen

Als buitenlandse reizen vereist zijn, is medisch advies verplicht. De arts zorgt dan voor de juiste vaccinaties en verstrekt eventuele profylactische antimalariamiddelen. Malaria en meningokokkenziekten treffen patiënten zonder (goed werkende) milt namelijk veel zwaarder dan anderen. Een voorraad extra antibiotica is altijd nodig voor de vroege behandeling van infecties, terwijl de patiënt steeds de dagelijkse profylactische antibiotica moet verderzetten. Verder is een vertaling nodig van de medische informatie van het pasje van de patiënt. De patiënt neemt bovendien preventieve maatregelen voor het voorkomen van muggen- en tekenbeten (bedekkende kledij dragen, insectenwerende lotion gebruiken, slapen onder een muskietennet, niet in de struiken lopen, ). Een noodbehandeling voor malaria is tot slot soms ook nuttig.

Behandeling van infecties bij (gedeeltelijk) afwezige miltfunctie

Directe behandeling met antibiotica

Bij tekenen van een infectie is een snelle en agressieve behandeling vereist. Veel patiënten ontwikkelen snel fulminante sepsis en overlijden binnen enkele uren. Alle patiënten met een verminderde of afwezige miltfunctie met een vermoedelijke infectie moeten dringend en snel een onderzoek krijgen: bloedonderzoek, urine nderzoek en indien nodig een lumbale punctie (ruggenprik). De arts zet daarna breedspectrumantibiotica in die effectief is tegen S. pneumoniae, H. influenzae type b en N. meningitidis. Doordat de infecties meestal levensbedreigend zijn, start de arts met intraveneuze (via een ader toegediend) antibiotica totdat de bacteriologische onderzoeksresultaten beschikbaar zijn. Cefalosporines van de tweede generatie of derde generatie zijn mogelijk de eerste keuzes. Als resistentie tegen meerdere geneesmiddelen een probleem is, moet de arts vancomycine (ander antibioticum) toevoegen. Bovendien hebben veel patiënten ondersteunende zorg nodig.

Stand by-antibiotica

Door de potentiële snelle progressie van een ernstige bacteriële infectie, adviseren sommige artsen dat patiënten met een slecht werkende of niet werkende milt toegang krijgen tot stand-by-antibiotica. Deze mag de patiënt dan meteen innemen bij het eerste teken van een infectie (koorts, koude rillingen of een algemeen ziek gevoel) of na een dierenbeet. Dit is geen vervanging voor de zoektocht naar de oorsprong van de infectie en de zoekt naar de juiste medicatie, maar is mogelijk wel levensreddend.

Dierenbeten

Patiënten met asplenie of hyposplenie hebben een verhoogd risico op sepsis, een shock en meningitis als gevolg van Capnocytophaga canimorsus (geïnfecteerde beten van honden, katten of knaagdieren). Ook bij elk trauma is bijgevolg een onmiddellijke medische interventie nodig.

Lees verder

© 2017 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Milt: pijn links bovenbuik en wanneer milt verwijderen?Milt: pijn links bovenbuik en wanneer milt verwijderen?De milt bevindt zich in de linker bovenhelft van de buik, onder het middenrif en achter de maag. Aandoeningen aan de mil…
Milt: raadselachtigste orgaan van de mensDe milt is het meest raadselachtige orgaan. Je milt zit onder de linkerlong, hoog achter in de buikholte en hij is een b…
Gescheurde milt (miltruptuur): Symptomen en behandelingGescheurde milt (miltruptuur): Symptomen en behandelingDe milt is een relatief klein orgaantje, gelegen aan de linkerzij onder de ribben. Als de milt door één of andere oorzaa…
Milt (opslagplaats voor bloedplaatjes)Milt (opslagplaats voor bloedplaatjes)De milt is een opslagplaats voor de bloedplaatjes in het menselijk lichaam. Bloedplaatjes zorgen ervoor dat bij een verw…
Gescheurde milt: symptomen, behandeling en herstelGescheurde milt: symptomen, behandeling en herstelEen gescheurde milt of miltruptuur is een medische noodsituatie die kan optreden als gevolg van een harde stomp of stoot…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 4 december 2017:
  • Asplenia, https://radiopaedia.org/articles/asplenia
  • Asplenia/Hyposplenia, https://www.unboundmedicine.com/5minute/view/Select-5-Minute-Pediatric-Consult/14017/all/Asplenia_Hyposplenia
  • Asplenie, https://lci.rivm.nl/richtlijnen/asplenie
  • Asplenie: Preventie van infecties bij mensen met (functionele) hypo- en asplenie, http://www.rivm.nl/Onderwerpen/A/Asplenie
  • Beschermingsmaatregelen bij asplenie, https://www.amc.nl/web/Zorg/Patient/Zoek-op-specialisme/Tropische-Ziekten/Patientenfolders/Beschermingsmaatregelen-bij-asplenie.htm
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Living without a spleen, https://www.news-medical.net/health/Living-Without-a-Spleen.aspx
  • Overview, https://emedicine.medscape.com/article/885226-overview#showall
  • Treatment, https://emedicine.medscape.com/article/885226-treatment#showall
  • Afbeelding bron 1: Frolicsomepl, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Asplenie en hyposplenie: Afwezige of slecht werkende milt"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Gepubliceerd: 05-12-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 12
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!