InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Actinomycose: Bacteriële infectie met zwelling en ettering

Actinomycose: Bacteriële infectie met zwelling en ettering

Actinomycose: Bacteriële infectie met zwelling en ettering Actinomycose is een zeldzame chronische infectie die vaak het gezicht en de hals en soms ook nog de longen, de darmen, het bekken en andere lichaamsgebieden aantast. Bacteriën veroorzaken deze aandoening. De symptomen variëren afhankelijk van de getroffen plaats, maar meestal gaan algemene symptomen gepaard met een lokale zwelling met ettering en abcesvorming. De behandeling van actinomycose verloopt via antibiotica. De meeste patiënten hebben een uitstekende prognose, maar wanneer geen of een laattijdige behandeling plaatsvindt, treden mogelijk ernstige complicaties of de dood op.

Synoniemn actinomycose

De synoniemen voor actinomycose zijn:
  • actinomycosis
  • straalschimmelziekte

Epidemiologie aandoening

Actinomycose komt wereldwijd voor, met een hogere prevalentie in gebieden met een lage sociaaleconomische status en een slechte mondhygiëne. Actinomycose heeft geen raciale voorliefde. Mannen zijn voorts drie keer vaker dan vrouwen getroffen. Actinomycose treft patiënten van alle leeftijden, maar de meeste diagnoses worden gesteld bij jongvolwassenen en patiënten van middelbare leeftijd (20-50 jaar oud).

Oorzaken: Bacteriële infectie

Actinomycose is meestal het gevolg van een infectie door de anaërobe (geen lucht nodig hebbende) grampositieve bacterie “Actinomyces israelii”. Dit is een veel voorkomend organisme dat zich normaal gezien vooral in de neus en keel leeft. Ook bevinden de bacteriën zich in het maagdarmkanaal en het stelsel van de urinewegen en geslachtsorganen. Normaal gesproken veroorzaken deze bacteriën geen ziekte. Deze “goede” bacteriën zijn in medische termen gekend als “commensalen”. De infectie is niet besmettelijk.

Roken vormt een risicofactor voor actinomycose / Bron: Geralt, PixabayRoken vormt een risicofactor voor actinomycose / Bron: Geralt, Pixabay

Risicofactoren: Trauma, chirurgie of infectie

De symptomen van de infectieziekte treden op wanneer de bacteriën in de weefsels van het gezicht terechtkomen als gevolg van een trauma, chirurgie of een infectie. Vaak vormt een abces of kaakchirurgie een uitlokkende factor. Deze infectieziekte gaat bovendien vaker gepaard met roken, alcoholmisbruik, diabetes mellitus (suikerziekte) een slechte mondhygiëne. De infectie komt tevens soms tot stand in het bekken bij sommige vrouwen die een spiraaltje hebben gekregen om een zwangerschap te voorkomen. Patiënten met chronische longaandoeningen, zoals emfyseem (longaandoening met kortademigheid en hoesten), chronische bronchitis (ontsteking van de luchtpijpvertakkingen) en bronchiëctasieën (verwijde en geïrriteerde luchtwegen), en patiënten met longcomplicaties na tuberculose (bacteriële infectie met longproblemen), lijden tot slot sneller aan de longgerelateerde vorm van actinomycose.

Symptomen: Lokale zwelling en ettering

Algemene symptomen die gepaard gaan met actinomycose zijn gewichtsverlies, koorts en milde of geen pijn. Vooral de hals en het gezicht zijn getroffen. De infectie komt echter ook voor in de longen (pulmonale actinomycose), de buik (het abdomen), het bekken, of in andere lichaamsgebieden.

Bekken

Actinomycose in het bekken komt alleen voor bij vrouwen en vertegenwoordigt naar schatting 10% van alle gevallen van actinomycose. Pijn in de onderbuik, een onregelmatige of abnormale vaginale bloeding of vaginale afscheiding, een verlies van eetlust, vermoeidheid, lichte koorts en een voelbare massa of een voelbaar knobbeltje in het bekken zijn enkele symptomen van actinomycose in het bekken.

Darmen

Af en toe is de blindedarm (caecum) getroffen door de bacteriën; dit is het begin van de dikke darm. Kenmerkend is een harde massa die zich rechts in de fossa iliaca bevindt. De buik is onderverdeeld in negen vlakken. Het vlak rechtsonder is de rechter fossa iliaca (tot het darmbeen behorende holte). Lichte koorts, gewichtsverlies, vermoeidheid, een verandering in het ontlastingspatroon (constipatie of diarree), buikpijn, misselijkheid en braken zijn nog andere tekenen. Meestal is dit het gevolg van darmchirurgie of het opeten van vreemde objecten. De differentiële diagnose hiervan omvat darmkanker, tuberculose, de ziekte van Crohn (aandoening met buikpijn, diarree en gewichtsverlies) en een amoeboom.

Hals en gezicht

Cervicofaciale actinomycose is de medische term voor symptomen van de bacteriële infectie die verschijnen aan de hals en het gezicht. Dit is de meest voorkomende vorm (50-70%) omdat de neus en keel de normale locaties zijn van de bacteriën. Meestal ontwikkelt de patiënt deze infectievorm na een tandheelkundige infectie of extractie (verwijdering van een tand). Deze langzaam progressieve infectie gaat gepaard met weinig pijn, en resulteert in een tongzwelling (macroglossie) en een verharding en zwelling van het onderste deel van de onderkaak. Hierop ontstaan harde, rode tot paarse etterende, niet genezende bultjes die langzaam in aantal en grootte toenemen. Bij de bacteriële infectie ontwikkelt zich bijgevolg een vorm van stomatitis (ontsteking van slijmvlies in en rond mond).

Pijn op de borst komt voor wanneer de longen zijn aangetast door actinomycose / Bron: Pexels, PixabayPijn op de borst komt voor wanneer de longen zijn aangetast door actinomycose / Bron: Pexels, Pixabay
Longen
Bij ongeveer 15-20% van de gevallen is sprake van “thoracale actinomycose”. Hierbij ademt de patiënt de bacteriën in, meestal in een vooraf beschadigde long. Het klinisch beeld is niet specifiek en wordt vaak verward met longkanker of tuberculose. Symptomen zoals koorts, malaise, gewichtsverlies, vermoeidheid, een verlies van eetlust, kortademigheid, pijn op de borst en het ophoesten van bloed zijn aanwezig. Een empyeem komt voor bij 25% van de patiënten.

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk en diagnostisch onderzoek

De arts voert een lichamelijk onderzoek uit en noteert de aanwezige symptomen bij actinomycose. De diagnose van de infectieziekte gebeurt aan de hand van een microscopisch onderzoek en cultuur van het organisme.

Differentiële diagnose

Volgende differentiële diagnoses voor actinomycose zijn bekend; deze aandoeningen moet de arts namelijk eerst zien uit te sluiten omdat het klinisch beeld gelijkaardig is.

Behandeling via antibiotica

De behandeling van actinomycose verloopt via antibiotica die de patiënt gedurende enkele maanden tot een jaar moet nemen. Meestal volgt eerst een intraveneuze (via een ader) antibioticakuur van vier tot zes weken en volgt daarna een orale (via de mond) antibioticakuur. Soms is een chirurgische drainage (pus afvoeren) van het abces of een verwijdering van het getroffen gebied (letsel) nodig. De antibioticakuur valt bij een succesvolle chirurgische behandeling wel in te korten tot drie maanden. Heeft de patiënt een spiraaltje, dan moet de arts dit verwijderen.

Prognose ziekte is uitstekend

Patiënten die een antibiotische behandeling nemen, herstellen volledig van actinomycose. Onbehandeld leidt de ziekte mogelijk tot de dood. Het sterftecijfer varieert van 0% tot 28% afhankelijk van de plaats van de infectie, de tijd van de diagnose en de tijd tot het begin van een passende behandeling. Soms zaait de infectie uit naar de hersenen en daar komt het hoogste sterftecijfer voor.

Complicaties

In zeldzame gevallen ontwikkelt de patiënt volgende aandoeningen als gevolg van actinomycose.
  • een hersenabces, chronische meningitis (hersenvliesontsteking met hoofdpijn, koorts en een stijve nek), craniale en spinale infecties van de durale ruimten
  • een leverabces
  • endocarditis (ontsteking van de binnenkant van het hart)
  • osteomyelitis (ontsteking van het beenmerg) van de onderkaak, de ribben en de wervels
  • verspreide actinomycose

Dagelijks de tanden poetsen is nodig / Bron: Photo Mix, PixabayDagelijks de tanden poetsen is nodig / Bron: Photo Mix, Pixabay

Preventie via goede mondhygiëne

Een goede mondhygiëne en regelmatige tandartsbezoeken voorkomen bepaalde vormen van actinomycose.

Lees verder

© 2017 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Actinomycose: een bacteriële infectieActinomycose: een bacteriële infectieActinomycose is de naam van een bacteriële infectie dat wordt veroorzaakt door de bacteriesoort Actinomyces israelii. He…
Nocardia-infectie: Symptomen aan longen, hersenen en huidNocardia-infectie: Symptomen aan longen, hersenen en huidEen Nocardia-infectie is een bacteriële infectie die vooral de longen, de hersenen en de huid aantast. Vooral bij patiën…
Actinomycose, straalschimmelziekteActinomycose, straalschimmelziekteStraalschimmelziekte, een zeldzame infectie die toch voor ernstige gevolgen kan zorgen. Over de gehele wereld komt deze…
Blastomycose: Schimmelinfectie met aantasting huid en longenBlastomycose: Schimmelinfectie met aantasting huid en longenBlastomycose is een schimmelinfectie die optreedt na het inademen van microscopisch kleine schimmelsporen uit onder ande…
Dacryocystitis: Ontsteking van de traanzak van het oogDacryocystitis: Ontsteking van de traanzak van het oogDacryocystitis is een aandoening waarbij de traanzak van het oog ontstoken is. Deze oogziekte ontstaat zowel bij zuigeli…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 17 januari 2017:
  • Actinomycosis, boek: Clinical Medicine, Door: Parveen Kumar, Michael Clark, Uitgever: Elsevier, ISBN: 9780702029936, blz. 149
  • Actinomycosis, http://patient.info/doctor/actinomycosis-pro
  • Actinomycosis, https://medlineplus.gov/ency/article/000599.htm
  • Actinomycosis: etiology, clinical features, diagnosis, treatment, and management, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4094581/
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Differential Diagnoses, http://emedicine.medscape.com/article/211587-differential-diagnoses#showall
  • Overview, http://emedicine.medscape.com/article/211587-overview#showall
  • Overview, http://www.nhs.uk/conditions/Actinomycosis/Pages/Introduction.aspx
  • Symptoms, http://www.nhs.uk/Conditions/Actinomycosis/Pages/Symptoms.aspx
  • Afbeelding bron 1: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Pexels, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Photo Mix, Pixabay

Reageer op het artikel "Actinomycose: Bacteriële infectie met zwelling en ettering"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 27-05-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Huidinfecties
Bronnen en referenties: 13
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!