Nierstenen: symptomen, oorzaak, behandeling en verwijderen

Nierstenen: symptomen, oorzaak en behandeling. De nieren verwijderen afvalstoffen uit het lichaam. Als de urine verzadigd is van afvalstoffen, dan kunnen deze kristalliseren waardoor nierstenen ontstaan. Het kan jaren duren voordat nierstenen tot klachten leiden, want aanvankelijk zijn deze stenen zeer klein. Doch ze kunnen geleidelijk uitgroeien tot kastanje-grootte. Kleine nierstenen kunnen ongemerkt met de urine worden uitgeplast. Grotere stenen kunnen voor problemen zorgen.

Nierstenen symptomen

• Functie van de nieren
• Nierstenen
• Wie loopt een risico op nierstenen en hoe vaak komt het voor?
• De mogelijke oorzaken van nierstenen
• Verschijnselen en symptomen van nierstenen
• Behandeling van nierstenen

Functie van de nieren

De nieren werken als een filter voor het bloed, ze produceren urine en ze verwijderen afvalstoffen uit het lichaam. Ook regelen de nieren de vocht- en zoutbalans in het lichaam. Voorts maken de nieren bepaalde hormomen aan, zoals renine een hormoon dat een rol speelt bij het regelen van de bloeddruk en erytropoëtine, hetgeen de aanmaak van rode bloedlichaampjes (erytrocyten) stimuleert.

Nierstenen

De nieren verwijderen afvalstoffen uit het lichaam worden. Als de urine verzadigd is van afvalstoffen, dan kunnen deze kristalliseren waardoor nierstenen ontstaan. Het kan jaren duren voordat nierstenen tot klachten leiden, want aanvankelijk zijn deze stenen zeer klein, kleiner dan een korrel zand. Doch ze kunnen geleidelijk uitgroeien tot kastanje-grootte. De grootte van de steen is niet zozeer van belang, wel de plek waar zij is gevestigd.

Wanneer de steen in de nier is gelokaliseerd, veroorzaakt het zelden problemen. Maar een niersteen die losraakt en die in de urineleider (de buis tussen de nieren en de blaas) terechtkomt, fungeert als een dam. Als de nieren blijven functioneren en urine produceren, dan ontstaat achter de steen drukopbouw en dit zorgt ervoor dat de nieren opzwellen. Deze druk veroorzaakt heftige pijn, maar het helpt ook om de stenen door de urineleider te drukken. Wanneer de steen de blaas bereikt, dan wordt de obstructie in de urineleider opgeheven en zijn de symptomen van een niersteen opgelost.

Kleine stenen kunnen de nier verlaten en via de urinewegen op natuurlijke wijze worden uitgescheiden bij het urineren. Wat grotere stenen blijven of in de nier zitten, of komen in de urineleider terecht. Dit kan zoals gezegd hevige pijn veroorzaken. Een al dan niet steen in de nier doet normaalgesproken geen pijn, maar het draagt wel het risico met zich mee op ontsteking.

Wie loopt een risico op nierstenen en hoe vaak komt het voor?

Naar schatting heeft 5 tot 10% van de bevolking heeft ooit één of meer manifestaties van urinestenen gehad. Mannen hebben twee tot drie keer meer kan op nierstenen dan vrouwen. Nierstenen zijn niet aan een bepaalde leeftijd gebonden, doch er is een piek op middelbare leeftijd. Kinderen en adolescenten hebben zelden een urinesteen

Een persoon die een eerstegraads familielid met een urinesteen heeft, loopt een tweemaal zo grote kans om een urinesteen te krijgen als anderen. Ongeveer 50% van de patiënten krijgt binnen tien jaar na de eerste aanval een tweede aanval en ongeveer 75% van de patiënten krijgt binnen vijfentwintig jaar een tweede aanval. Er is niets bekend over welke factoren bijdragen aan een recidief.

De mogelijke oorzaken van nierstenen

Risicofactoren op het ontwikkelen nierstenen zijn:

• Oververzadiging van kristallen: a) te veel calciumuitscheiding in de urine; b) te veel oxalaatuitscheiding in de urine; c) te veel uitscheiding van urinezuur met de urine.
• Te weinig citraatuitscheiding: citraat is een belangrijke remmer van kristalvorming.
• Lage zuurgraad van de urine.
• Te weining drinken hetgeen leidt tot een verhoging van de concentraties van kristallen in de urine, met een verhoogd risico op kristalvorming.
• Te hard werkende bijschildklier.
• Urineweginfecties kunenn steenafzetting bevorderen.
• Een grote hoeveelheid urinezuur in de urine kan ook tot de vorming van nierstenen leiden. Een teveel aan urinezuur kan veroorzaakt worden door de consumptie van bepaalde soorten vlees, zeevruchten, orgaanvlees, linzen, gevogelte. Er zijn echter ook mensen die van nature te veel urinezuur aanmaken.

Verschijnselen en symptomen van nierstenen

Zoals gezegd kunnen kleine nierstenen ongemerkt met de urine worden uitgeplast. Grotere stenen die vast komen te zitten in de urineleider kunnen pijnkrampen veroorzaken hetgeen koliekpijn wordt genoemd. De symptomen van een urinesteenaanval zijn:

• Koliekpijn: krampende pijn van wisselende intensiteit; deze hevige aanvalsgewijze pijn manifesteert zich in de rug en kan uitstralen naar onderbuik, zijkant van de buik en lies;
• De pijn gaat gepaard met bewegingsdrang.
• Misselijkheid en braken.
• Hevig transpireren, koorts of zelfs flauwvallen.
• Bloed in de urine.
• Frequent en pijnlijk urineren, of gevoel van aandrang.

Urinestenen kunnen symptoomloos blijven. Asymptomatische urinestenen zijn dikwijls onschuldig en behoeven alleen behandeling als ze groeien.

De kans dat een steen tijdens of binnen 2 maanden na de aanval spontaan wordt geloosd is zo'n 85-95%. Normaliter verlaat de steen het lichaam niet tijdens de aanval maar in de pijnvrije fase, dat wil zeggen binnen enkele dagen tot weken.

Behandeling van nierstenen

Behandeling van nierstenen is niet altijd noodzakelijk, zeker niet als de steen geen pijn of infecties veroorzaakt en de nierfunctie er niet onder lijdt. Als een niersteen verwijderd moet worden, gaat de uroloog bepalen welke techniek hij daarvoor inzet:

• De niersteenvergruizer (ESWL): dit is een apparaat dat door middel van schokgolven energie opwekt. Door de energie te concentreren ter plaatse van de steen, wordt deze vergruisd tot kleine fragmenten. Deze fragmenten kunnen worden uitgeplast langs de natuurlijke weg. De schokgolven vormen geen gevaar voor het omringende weefsel.
• Operatieve behandelingen waarbij de steen wordt weggesneden. Het betreft een 'open chirurgische methode', waarbij een grote operatiewond wordt gemaakt om de nier vrij te leggen en de steen te verwijderen.
• Ureterorenoscopie (URS): de uroloog een dun kijkbuisje (ureterorenoscoop) via de plasbuis en blaas in de urineleider waar de niersteen zich bevindt. Met een laserstraal wordt de steen dan in stukjes geschoten.Deze stukjes kunnen worden uitgeplast langs de natuurlijke weg.
• Percutane NefroLitholapaxie (PNL): De steen wordt verwijderd met behulp van een bepaalde operatietechniek. Percutaan betekent door de huid: de nier wordt door de huid heen aangeprikt met behulp van een naald, waarna een hol buisje met een diameter van ongeveer één centimeter in de nier wordt gebracht. Via dit buisje kan de steen met behulp van speciale instrumenten verwijderd worden.

Klik hier voor een special over nieraandoeningen.

Lees verder

• Galstenen: symptomen, oorzaak, behandeling en verwijderen
• Griep: hoge koorts, hoofdpijn, spierpijn, droge hoest
• Urine: pijn, irritatie, branderig gevoel plassen of urineren
• Urine: bloed in urine, bloed plassen, uitdroging, kleur-geur
• Nierbekkenontsteking: symptomen, klachten en behandeling