InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Keelamandelen (tonsillen): Soorten aandoeningen

Keelamandelen (tonsillen): Soorten aandoeningen

Keelamandelen (tonsillen): Soorten aandoeningen De keelamandelen (tonsillen) zijn ovaalvormige kleine klieren die zich aan weerszijden van het achterste deel van de keel bevinden. Ze dienen als de eerste verdedigingslinie van het immuunsysteem tegen ingenomen of geïnhaleerde vreemde ziekteverwekkers. Diverse aandoeningen treffen mogelijk de keelamandelen. Mogelijk ontstaan hierdoor steentjes (amandelstenen). Virussen en bacteriën veroorzaken soms een ontsteking van of rond de amandelen of doen deze soms vergroten. Ook andere afwijkingen aan de tonsillen komen mogelijk tot stand, al gaan deze niet altijd gepaard met symptomen. Patiënten die klachten ervaren, kampen vaak met keelpijn, slikproblemen en koorts. In de meeste gevallen verdwijnen de symptomen spontaan of met zelfzorgmaatregelen, maar soms is een medicamenteuze behandeling vereist. Wanneer ernstige of frequente problemen aan de keelamandelen optreden, besluit de arts mogelijk om deze chirurgisch te verwijderen (tonsillectomie).

Amandelstenen (stenen op tonsillen)

Oorzaken

Amandelstenen (tonsilstenen, tonsillolieten) zijn verkalkte stenen die zich op de amandelen bevinden. Soms hopen voedseldeeltjes en bacteriën zich op in de regio, en dan vooral wanneer de amandelen stoppen met het produceren van antilichamen om te voorkomen dat bacteriën de binnenste uitsparingen van de mondholte binnendringen.

Symptomen

Bekende symptomen zijn onder meer pijn tijdens het slikken, slikproblemen, keelpijn, oorpijn en ontstoken, gezwollen amandelen, al ervaren de meeste patiënten met amandelstenen geen klachten.

Het is soms mogelijk om kleine amandelstenen met een tandenborstel te verwijderen / Bron: Photo Mix, PixabayHet is soms mogelijk om kleine amandelstenen met een tandenborstel te verwijderen / Bron: Photo Mix, Pixabay
Behandeling
Wanneer de stenen geen klachten veroorzaken, is een behandeling onnodig. Soms verwijderen patiënten zelf de stinkende brokjes in de keel met behulp van een tandenborstel of wattenstaafjes. De arts kan de tonsillen chirurgisch verwijderen wanneer tonsilstenen erg groot zijn, symptomen veroorzaken of frequent optreden.

Amandelontsteking (tonsillitis)

Oorzaken

Tonsillitis duidt op een ontsteking van de amandelen. Deze soort keelholteontsteking is in de meeste gevallen het resultaat van een virale infectie, meestal veroorzaakt door virussen en af en toe door bacteriën. Meestal gebeurt de verspreiding van de infectie via de lucht tussen mensen. Schoolgaande kinderen zijn het vaakst aangetast door deze infectie die vaak optreedt in de herfst- en wintermaanden.

Symptomen

De aandoening kent een snel begin van de symptomen. De patiënt kampt met keelpijn, rode en gezwollen amandelen, een vergroting van de amandelen, oorpijn, nekpijn, slikpijn, slikproblemen en vergrote lymfeklieren rond de nek. Ook algemene symptomen komen tot uiting zoals hoofdpijn, vermoeidheid, koorts, slaapproblemen, rillingen en een algemeen ziek gevoel. De bevestiging van de diagnose van tonsillitis gebeurt door middel van een keeluitstrijkje.

Veel vocht innemen is belangrijk bij een keelamandelontsteking / Bron: Jarmoluk, PixabayVeel vocht innemen is belangrijk bij een keelamandelontsteking / Bron: Jarmoluk, Pixabay
Behandeling
De arts zet paracetamol en ibuprofen in voor het verlichten van de pijn. Als streptokokkenbacteriën geleid hebben tot tonsillitis en hierdoor dan ook een keelontsteking aanwezig is, schrijft de arts orale (via de mond ingenomen) antibiotica in (meestal penicilline). Patiënten die lijden aan een penicillineallergie, zijn gebaat met door de arts voorgeschreven cefalosporines of macroliden. Verder kan de patiënt de symptomen verlichten door te gorgelen met warm zout water, of warme vloeistoffen in te nemen. Verder zijn ook zuigtabletten verkrijgbaar voor het verminderen van de pijn.

Prognose

De meeste patiënten herstellen met of zonder medicatie. Bij 40% van de patiënten verdwijnen de symptomen binnen drie dagen en bij 80% verdwijnen de symptomen binnen een week, ongeacht of streptokokken aanwezig zijn of niet. Antibiotica verminderen de duur van de symptomen met ongeveer zestien uur. Bij kinderen met frequente afleveringen van tonsillitis vermindert een tonsillectomie (chirurgische verwijdering van de keelamandelen) het risico op toekomstige afleveringen.

Keelontsteking door streptokokkenbacteriën

Oorzaken

Een keelontsteking veroorzaakt door streptokokkenbacteriën duidt op een infectie van de achterkant van de keel inclusief de amandelen, wat het gevolg is van een infectie met groep A streptokokken. De verspreiding van de bacteriën vindt plaats via ademhalingsdruppeltjes van een geïnfecteerde patiënt. De bacteriën kunnen direct worden verspreid of door het aanraken van een besmet voorwerp en vervolgens de mond, de neus of de ogen aan te raken.

Hoofdpijn is één van de mogelijke tekenen van een keelontsteking / Bron: Geralt, PixabayHoofdpijn is één van de mogelijke tekenen van een keelontsteking / Bron: Geralt, Pixabay
Symptomen
De symptomen beginnen meestal één tot drie dagen na blootstelling aan de bacteriën. Veel voorkomende symptomen zijn koorts, keelpijn, rode amandelen, pus op de amandelen en vergrote lymfeklieren in de nek. Buikpijn, spierpijn, hoofdpijn, misselijkheid of braken komen soms ook tot uiting. Sommige patiënten ontwikkelen roodvonk, hetgeen zich kenmerkt als een schuurpapierachtige uitslag. De tekenen houden meestal zeven tot tien dagen aan.

Behandeling

Er is anno september 2019 geen vaccin voorhanden voor het voorkomen van de ziekte. Een behandeling met antibiotica is alleen aanbevolen bij patiënten met een bevestigde diagnose. Patiënten die besmet zijn, moeten minstens 24 uur na het starten van de behandeling uit de buurt blijven van andere mensen. Pijn behandelen patiënten met paracetamol en niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's) zoals ibuprofen.

Complicaties

Mogelijke complicaties zijn:

Klierkoorts, virale infectie met gezwollen keelamandelen

Oorzaken

Infectieuze mononucleosis (klierkoorts) is een ziekte die meestal door een virus wordt veroorzaakt met name het Epstein-Barr-virus of minder vaak het cytomegalovirus of andere ziekteverwekkers. Het virus verspreidt zich via speeksel, en daarom staat de aandoening ook bekend als de ‘kusziekte’. Tieners en jongvolwassenen zijn het vaakst aangetast maar iedereen krijgt mogelijk te maken met de ziekte.

Vermoeidheid is één van de mogelijke tekenen van klierkoorts / Bron: Concord90, PixabayVermoeidheid is één van de mogelijke tekenen van klierkoorts / Bron: Concord90, Pixabay
Symptomen
Bekende symptomen zijn onder meer koude rillingen, gevolgd door koorts, keelpijn (vaak ernstig), vergrote amandelen, gezwollen lymfeklieren (vooral in de nek), spierpijn, hoofdpijn en ernstige vermoeidheid. Sommige patiënten kampen met een huiduitslag die doet denken aan mazelen, geelzucht en kleine plekjes in de mond. Buikpijn wijst mogelijk op de ontwikkeling van een vergrote milt. De meeste van deze symptomen houden meestal twee à vier weken aan en verdwijnen geleidelijk, maar sommige patiënten kampen nog maanden of zelfs jaren met vermoeidheid.

Behandeling

De behandeling bestaat uit pijnstillers, koortsverlagende medicijnen, gorgelen met warm zout water, veel rusten en voldoende vloeistoffen drinken.

Peritonsillair abces

Oorzaken

Een peritonsillair abces is meestal te wijten aan een bacteriële infectie. Vaak volgt de vorming van een abces na een keelontsteking veroorzaakt door streptokokken. Het abces komt meestal niet voor bij patiënten die een tonsillectomie hebben gehad. De infectie creëert een zak met pus naast de amandelen en duwt deze naar de andere kant.

Symptomen

De symptomen bestaat uit onder meer koorts, keelpijn, problemen met het openen van de mond en een verandering van de stem. De pijn is meestal aan één kant erger. De diagnose is meestal gebaseerd op de symptomen. Beeldvormende onderzoeken zijn nuttig om complicaties uit te sluiten.

Behandeling

De behandeling bestaat uit het verwijderen van het pus (abces draineren), antibiotica, voldoende vocht en pijnstillers. De arts zet soms ook steroïden in. Complicaties van een peritonsillair abces zijn een verstopping van de luchtwegen of aspiratiepneumonie (longontsteking door inademing van vreemde stoffen).

Tonsilkanker

Oorzaken

Tonsilkanker is een vorm van mondkanker die vooral vijftigplussers treft. Bij tonsilkanker (amandelkanker) vormen zich om onbekende redenen (anno september 2019) abnormale cellen in de tonsillen. Er zijn twee soorten kanker die de amandelen aantasten met name een plaveiselcelcarcinoom en een lymfoom.

Symptomen

Een knobbeltje in de mond, keel of nek, chronische keelpijn, en slechte adem, bloed ophoesten, aanhoudende zweren in de mond en keel en een witte of rode vlek op de amandel zijn enkele veel voorkomende symptomen van kanker van de tonsillen.

Behandeling

Chirurgie, radiotherapie en/of chemotherapie zijn behandelingsopties voor amandelkanker.

Prognose

Tonsilkanker is over het algemeen dodelijker dan sommige andere keel- en mondkankers. Uitzaaiingen van de kanker (metastasen) naar de tong en lymfeklieren zijn namelijk vaak al aanwezig wanneer de arts de diagnose stelt.

Vergrote keelamandelen (tonsilhypertrofie, tonsillaire hypertrofie)

Oorzaken

Kinderen zijn het vaakst getroffen door tonsilhypertrofie, al komt de aandoening ook voor bij volwassenen. Vergrote keelamandelen resulteren uit een chronische aandoening of is een tijdelijk effect van een infectie (zoals tonsillitis). Artsen weten anno september 2019 niet zeker wat chronisch vergrote keelamandelen veroorzaakt, maar tweedehands tabaksrook (passief roken) en luchtvervuiling doen de amandelen mogelijk vergroten.

Symptomen

Als de amandelen erg groot zijn, heeft een patiënt moeite met het slikken van bepaald voedsel en gaat hij ook sneller luidruchtig ademen en snurken. Sommige mensen met vergrote amandelen hebben obstructieve slaapapneu (pauzes in de ademhaling tijdens de slaap) omdat de amandelen de luchtweg gedeeltelijk blokkeren. Een slaaponderzoek onthult de aanwezige pauzes bij slaapapneu.

Bepaalde medicijnen doen gezwollen amandelen mogelijk verkleinen / Bron: Stevepb, PixabayBepaalde medicijnen doen gezwollen amandelen mogelijk verkleinen / Bron: Stevepb, Pixabay
Behandeling
Meestal is een behandeling niet nodig. Soms is medicatie aanbevolen om de amandelen te verkleinen of anders stelt de arts een operatie voor om de keelamandelen te verwijderen (tonsillectomie). Af en toe moet een patiënt met slaapapneu 's nachts een speciaal masker dragen dat helpt bij de ademhaling (CPAP).

Prognose

Amandelen die vergroot zijn door een infectie, keren meestal terug naar een normale grootte wanneer de infectie verdwijnt. Chronisch vergrote amandelen krimpen mogelijk ook naarmate kinderen ouder worden.

Lees verder

© 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Keelamandelen: laten zitten of verwijderen?Keelamandelen: laten zitten of verwijderen?We hebben er allemaal wel eens last van: keelpijn. Keelpijn kan chronisch worden als de keelamandelen ontstoken raken. D…
Keelontsteking, ontsteking keelamandelen en amandelkankerKeelontsteking, ontsteking keelamandelen en amandelkankerEen keelontsteking of faryngitis en een ontsteking van de keelamandelen of tonsillitis hebben soortgelijke symptomen. Wa…
Amandelkanker: symptomen, oorzaken en behandelingAmandelkanker: symptomen, oorzaken en behandelingAchter in de keel bevinden zich de keelamandelen. Hier op of rondom kan zich een tumor ontwikkelen die goedaardig of kwa…
Symptomen en behandeling ontstoken amandelen bij kinderenSymptomen en behandeling ontstoken amandelen bij kinderenOntstoken amandelen bij uw kind. Wanneer uw kind veel moet hoesten, check dan ook eens of de keelamandelen opgezet zijn.…
Peritonsillair abces (abces keelamandelen)Een peritonsillair abces is een abces rond de keelamandelen. Vaak is dit een complicatie van ontstoken keelamandelen. He…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 29 september 2019:
  • A to Z: Hypertrophy, Tonsillar (Enlarged Tonsils), https://kidshealth.org/Nemours/en/parents/az-hyper-tonsillar.html
  • An Overview of Tonsil Cancer, https://www.verywellhealth.com/all-about-cancer-of-the-tonsils-1191979
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • How to get rid of tonsil stones, https://www.medicalnewstoday.com/articles/324778.php
  • Infectious Mononucleosis, https://medlineplus.gov/infectiousmononucleosis.html
  • Strep infection, https://uihc.org/health-topics/strep-infection
  • Symptoms and Signs of Infectious Mononucleosis, https://www.emedicinehealth.com/mononucleosis/symptom.htm
  • Tonsil Stones: Home Remedies To Try, https://www.medicaldaily.com/tonsil-stones-home-remedies-try-442126
  • Tonsilkanker (amandelkanker): Oorzaken en behandeling, https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/aandoeningen/196898-tonsilkanker-amandelkanker-oorzaken-en-behandeling.html
  • Tonsillaire hypertrofie, https://neus-keel-oor.be/nl/nko/keel/aandoeningen/tonsilhypertrofie/
  • Tonsilloliths Are Not Like Other Stones That Develop in the Kidneys and Elsewhere, https://www.everydayhealth.com/tonsil-stones/what-they-are-what-causes-them/
  • Afbeelding bron 1: Photo Mix, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Jarmoluk, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 4: Concord90, Pixabay
  • Afbeelding bron 5: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Keelamandelen (tonsillen): Soorten aandoeningen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 08-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Mond- en kaakproblemen
Bronnen en referenties: 17
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!