InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Leukemie: Oorzaken, risicofactoren, typen en symptomen

Leukemie: Oorzaken, risicofactoren, typen en symptomen

Leukemie: Oorzaken, risicofactoren, typen en symptomen Leukemie is het resultaat van de snelle overproductie van abnormale witte bloedcellen. Leukemie treedt op wanneer abnormale witte bloedcellen in het beenmerg snel toenemen en normale bloedcellen vernietigen. De oorzaak van deze vorm van bloedkanker is niet gekend anno september 2019, maar diverse risicofactoren zijn wel gekoppeld aan de ziekte, zoals de blootstelling aan benzeen en roken. Er zijn diverse typen en soorten leukemie. De symptomenreeks is zeer divers en resulteert uit een tekort aan alle bloedcellen. Zwakte, terugkerende infecties en bloedingen zijn enkele veel voorkomende klachten die optreden bij leukemie. Nadat de diagnose gesteld is en het kankerstadium bekend is, zet de arts een (combinatie)behandeling in met medicatie, radiotherapie en/of andere therapieën. De vooruitzichten zijn zeer variabel en hangen af van o.a. het type en soort kanker en de leeftijd van de patiënt.

Oorzaken

Wetenschappers begrijpen anno september 2019 de precieze oorzaken van leukemie niet. Mogelijk ontstaat deze vorm van bloedkanker door een combinatie van genetische factoren en omgevingsfactoren. Sommige bloedcellen verwerven mogelijk mutaties (wijzigingen) in het DNA. Mogelijk zijn ook andere celveranderingen betrokken bij de totstandkoming van leukemie. Door bepaalde afwijkingen gaan de cellen sneller groeien en delen en blijven ze leven wanneer andere cellen sterven. Deze abnormale cellen gaan na verloop van tijd de gezonde cellen in het beenmerg verdringen. Dit leidt tot verminderde gezonde witte bloedcellen, rode bloedcellen en bloedplaatjes en resulteert in de symptomen van leukemie.

Roken vormt een risicofactor voor leukemie / Bron: Geralt, PixabayRoken vormt een risicofactor voor leukemie / Bron: Geralt, Pixabay

Risicofactoren

Veel voorkomende risicofactoren voor leukemie zijn onder meer:
  • blootstelling aan benzeen: Benzeen is een kankerverwekkende stof die vaak andere chemicaliën vormt, zoals kunststoffen en rubber. Mensen die werken in industrieën die benzeen gebruiken, lopen mogelijk een verhoogd risico.
  • blootstelling aan radiotherapie: Patiënten die worden blootgesteld aan hoge stralingsniveaus (voor de behandeling voor andere kankers of door nucleaire wapens) lopen een verhoogd risico op leukemie.
  • een familiegeschiedenis van leukemie
  • erfelijke immuunsysteemaandoeningen: ataxia-telangiectasia, het Bloom-syndroom (afwijkingen aan gestalte, huid en gezicht), het Schwachman-Diamond syndroom en het Wiskott-Aldrich-syndroom
  • genetische afwijkingen: Sommige patiënten met een genetische afwijking zijn meer vatbaar voor leukemie, zoals patiënten met het syndroom van Down en patiënten met het Li-Fraumeni-syndroom.
  • roken: Roken verhoogt het risico op leukemie, vooral van acute myeloïde leukemie.

Tekorten aan normale bloedcellen

Bij leukemie zijn er minder normale bloedcellen aanwezig, hetgeen leidt tot tekorten.

Bloedplaatjes

Wanneer een hoger aantal onrijpe witte bloedcellen in het beenmerg terechtkomen en de normale beenmergcellen verdrongen worden, resulteert dit in een gebrek aan bloedplaatjes (trombocytopenie), die belangrijk zijn in het bloedstollingsproces. Dit betekent dat patiënten met leukemie gemakkelijk blauwe plekken kunnen krijgen, overmatig kunnen bloeden of puntbloedingen ontwikkelen.

Rode bloedcellen

De rode bloedcellen zijn mogelijk getroffen door leukemie. Dit tekort aan rode bloedcellen leidt tot bloedarmoede, wat kortademigheid en bleekheid veroorzaakt.

Witte bloedcellen

Witte bloedcellen, die betrokken zijn bij het bestrijden van ziekteverwekkers, worden door leukemie onderdrukt of werken slecht. Hierdoor is het immuunsysteem niet in staat om een eenvoudige infectie te bestrijden of andere lichaamscellen aan te vallen. Omdat het immuunsysteem minder goed werkt door leukemie, ervaren sommige patiënten frequente infecties zoals bijvoorbeeld een amandelontsteking, mondzweren, diarree en een levensbedreigende longontsteking.

Soorten

Acute leukemie vordert snel en resulteert in de ophoping van onrijpe, functionele bloedcellen in het beenmerg. Bij dit type leukemie reproduceren cellen zich en bouwen ze zich op in het merg, waardoor het vermogen van het merg om voldoende gezonde bloedcellen te produceren afneemt.

Chronische leukemie verloopt langzamer en resulteert in de ophoping van relatief volwassen, maar nog steeds abnormale, witte bloedcellen.

Lymfatische leukemie (lymfoïde leukemie) ontwikkelt zich in de lymfocyten in het beenmerg.

Myeloïde leukemie begint in andere witte bloedcellen dan lymfocyten, evenals in de rode bloedcellen en bloedplaatjes.

Typen leukemie

Acute lymfatische leukemie (ALL)

Kinderen tussen drie en vijf zijn het vaakst aangetast door acute lymfatische leukemie, al krijgen 75-plussers mogelijk ook te maken met deze vorm van leukemie. Dit type bloedkanker begint in de B- of T-lymfocyten (onrijpe witte bloedcellen). Bij deze snel progressieve kanker worden gezonde cellen die functionele lymfocyten produceren vervangen door leukemiecellen die niet goed kunnen rijpen. De leukemiecellen worden in de bloedbaan naar andere organen en weefsels vervoerd, waaronder de hersenen, de lever, de lymfeklieren, de milt en de testes, waar ze blijven groeien en delen. Het groeien, delen en verspreiden van deze leukemiecellen leidt tot een aantal mogelijke symptomen.

Acute myeloïde leukemie (AML)

Acute myeloïde leukemie (acute myeloblastische leukemie, acute granulocytaire leukemie of acute niet-morfocytaire leukemie) treft vooral volwassenen ouder dan 65 jaar en dan vooral mannen. Bij deze snel progressieve vorm van leukemie rijpen myeloïde stamcellen meestal uit tot abnormale witte bloedcellen, rode bloedcellen en bloedplaatjes. Terwijl ze zich vermenigvuldigen, overweldigen ze de normale cellen in het beenmerg en bloed. De kankercellen verspreiden zich mogelijk ook naar andere lichaamsdelen (metastasen). Een zeldzame vorm van dit type leukemie is acute promyelocytenleukemie.

Chronische lymfatische leukemie (CLL)

Chronische lymfatische leukemie is een langzaam groeiende kanker die meestal ouderen (zeventigplussers) aantast. Dit meest voorkomende type leukemie begint in de B-lymfocyten in het beenmerg en zich uitstrekt tot in het bloed. De kankercellen verspreiden zich soms ook naar lymfeklieren en organen zoals de lever en milt. Chronische lymfatische leukemie ontwikkelt zich wanneer te veel abnormale lymfocyten groeien, waardoor normale bloedcellen worden verdrongen en het lichaam het lastig heeft om infecties te bestrijden.

Chronische myeloïde leukemie (CML)

Chronische myeloïde leukemie (chronische myeloïde leukemie) begint in de bloedvormende cellen van het beenmerg. Door een genetische verandering veranderen de myeloïde cellen zich in onrijpe kankercellen. Deze cellen groeien vervolgens langzaam en overweldigen de gezonde cellen in het beenmerg en bloed. Uiteindelijk verspreidt de ziekte zich naar andere lichaamsdelen. Een subtype van CML kan zich soms we zeer snel vormen en is dan ook moeilijk te behandelen.

Haarcelleukemie (HCL)

Haarcelleukemie is een zeldzaam subtype van chronische lymfatische leukemie (CLL) dat langzaam progressief is. HCL wordt veroorzaakt wanneer beenmerg teveel B-cellen (lymfocyten) aanmaakt, een type witte bloedcel dat infecties bestrijdt. Naarmate het aantal leukemiecellen toeneemt, worden minder gezonde witte bloedcellen, rode bloedcellen en bloedplaatjes geproduceerd. Vaak lijden patiënten al jaren aan dit type kanker voordat symptomen optreden.

Myelodysplastische syndromen (MDS)

Myelodysplastische syndromen zijn een groep nauw verwante ziekten waarbij het beenmerg te weinig functionerende rode bloedcellen produceert (die zuurstof vervoeren), witte bloedcellen (die infecties bestrijden) of bloedplaatjes (die bloedingen voorkomen of stoppen), of elke combinatie van de drie. De diagnose van verschillende soorten myelodysplastische syndromen gebeurt op basis van bepaalde veranderingen in de bloedcellen en het beenmerg. De cellen in het bloed en het beenmerg zien er meestal abnormaal (of dysplastisch) uit. Een mogelijke complicatie van deze aandoening is acute leukemie. De meeste patiënten met MDS ontwikkelen echter nooit acute leukemie.

T-cel prolymfocytische leukemie (T-PLL)

T-cel prolymfocytische leukemie (T-PLL) is een zeer zeldzame en agressieve vorm van leukemie die volwassenen treft. Vrouwen zijn net iets vaker dan mannen aangetast. Dit is het meest voorkomende type van volwassen T-cel leukemie. Bijna alle andere leukemieën betreffen B-cellen. T-cel prolymfocytische leukemie is moeilijk te behandelen T-cel prolymfocytische leukemie is moeilijk te behandelen en reageert niet op de meeste beschikbare chemotherapeutische geneesmiddelen.

Volwassen T-celleukemie

Volwassen T-celleukemie resultert uit het menselijk T-lymfotroop virus (HTLV), een virus vergelijkbaar met hiv. Net als hiv infecteert en repliceert het virus HTLV CD4 + T-cellen. In tegenstelling tot hiv vernietigt het virus deze cellen echter niet. Wel groeien de geïnfecteerde T-cellen door HTLV abnormaal. Menselijke T-cel-lymfotrope virussen type I en II (HTLV-I / II) zijn endemisch in bepaalde werelddelen.

Symptomen

De symptomen van leukemie zijn afhankelijk van het type leukemie.

Vermoeidheid is een mogelijk teken van bloedarmoede / Bron: Concord90, PixabayVermoeidheid is een mogelijk teken van bloedarmoede / Bron: Concord90, Pixabay

Bloedarmoede

Bloedarmoede resulteert uit een tekort aan rode bloedcellen. Deze klachten komen hierbij mogelijk tot uiting:

Frequente infecties

Door een tekort aan witte bloedcellen, ontstaan frequente of ernstige infecties. Het afweersysteem werkt namelijk minder goed.

Slechte bloedstolling

Door het tekort aan bloedplaatjes zijn volgende symptomen mogelijk aanwezig:

Neurologische tekenen zoals hoofdpijn komen soms ook tot stand / Bron: Geralt, PixabayNeurologische tekenen zoals hoofdpijn komen soms ook tot stand / Bron: Geralt, Pixabay

Andere symptomen

Andere klachten die mogelijk optreden bij leukemieën zijn:

Diagnose en onderzoeken

De diagnose van leukemie is meestal gebaseerd op een lichamelijk onderzoek, een bloedonderzoek, een beenmergbiopsie en een lumbale punctie. Soms kunnen bloedtesten niet aantonen dat een patiënt lijdt aan leukemie, vooral in de vroege stadia van de ziekte of tijdens een remissie. Een lymfeklierbiopsie is nuttig om bepaalde soorten leukemie in bepaalde situaties te diagnosticeren. Na de diagnose zijn bloedchemietesten nodig om de mate van lever- en nierbeschadiging of de effecten van chemotherapie op de patiënt te bepalen. Verder zijn beeldvormende onderzoeken zoals een echografie, een röntgenfoto, een CT-scan, MRI-scan of PET-scan nuttig om schade aan andere lichaamsdelen (botten, hersenen, nieren, milt, lever, ) in beeld te brengen. Veel symptomen zijn vaag en niet-specifiek en verwijzen mogelijk naar andere ziekten. Om deze reden is bij circa één op de vijf patiënten met leukemie de diagnose nog niet gesteld.

Diverse medicijnen behandelen leukemie / Bron: Stevepb, PixabayDiverse medicijnen behandelen leukemie / Bron: Stevepb, Pixabay

Behandeling

Leukemie behandelt de arts met (een combinatie van):

Verder is ondersteunende zorg nodig, zoals een bloedtransfusie, antibiotica voor de behandeling van infecties, medicijnen voor de behandeling van misselijkheid en braken (anti-emetica), een chirurgische verwijdering van de milt,

Prognose van vorm van bloedkanker

De vooruitzichten van leukemie hangen af van veel factoren. Chromosoomafwijkingen en de reactie op de behandeling spelen een rol, evenals de leeftijd van de patiënt, het kankertype en het kankerstadium. Patiënten jonger dan vijftig jaar doen het meestal beter. Een lager aantal witte bloedcellen op het moment van de diagnose voorspelt eveneens een beter resultaat. Een patiënt heeft lagere overlevingskansen bij een geschiedenis van blootstelling aan radiotherapie of eerdere chemotherapie voor een ander type kanker. Ook zijn de vooruitzichten minder gunstig wanneer de arts de diagnose pas in een laat stadium stelt.

Lees verder

© 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Leukemie: Symptomen, oorzaken, diagnose en behandelingWat is leukemie of bloedkanker precies? Wat zijn de symptomen en tekenen, waaraan je kunt herkennen of je als volwassene…
Leukocyt en aandoeningenLeukocyt en aandoeningenEen witte bloedcel wordt een leukocyt genoemd. Ze spelen een rol in het afweersysteem van het lichaam. Wanneer er een st…
Welke vormen van leukemie zijn er?Welke vormen van leukemie zijn er?Leukemie wordt ook wel bloedkanker genoemd. Het is kanker van de witte bloedcellen. Leukemie kennen we voornamelijk als…
Ziekte: BeenmergkankerZiekte: BeenmergkankerIeder jaar zijn er zo'n 860 mensen die aan beenmergkanker lijden. Je moet er snel bij zijn, anders dan loopt het niet go…
Leven met kanker: Bloedkanker/ leukemieLeven met kanker: Bloedkanker/ leukemieRuim 1.600 mensen kampen jaarlijks met bloedkanker, waaronder veel kinderen. De oorzaak van deze vorm van kanker is nog…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 23 september 2019:
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Diagnosis, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/leukemia/diagnosis-treatment/drc-20374378
  • Leukemia (Overview), https://www.health.harvard.edu/a_to_z/leukemia-overview-a-to-z
  • Leukemia, https://hillman.upmc.com/cancer-care/blood/types/leukemia
  • Leukemia, https://www.cancercenter.com/cancer-types/leukemia/types
  • Leukemia, https://www.healthline.com/health/leukemia#outlook
  • Overview, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/leukemia/symptoms-causes/syc-20374373
  • Types of Blood Cancer, https://www.webmd.com/cancer/lymphoma/types-and-differences#1
  • Types of Leukemia, https://www.mskcc.org/cancer-care/types/leukemias/types
  • What to know about leukemia, https://www.medicalnewstoday.com/articles/142595.php
  • Afbeelding bron 1: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Concord90, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 4: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Leukemie: Oorzaken, risicofactoren, typen en symptomen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 29-09-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Bloedaandoeningen
Bronnen en referenties: 15
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!