InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Toxoplasmose: Infectie met symptomen aan hersenen en ogen

Toxoplasmose: Infectie met symptomen aan hersenen en ogen

Toxoplasmose: Infectie met symptomen aan hersenen en ogen Toxoplasmose is een infectie die veroorzaakt is door de parasiet Toxoplasma gondii. Eén van de bekendste overdrachtsvormen is het contact met kattenbakvulling, maar de verspreiding van de parasiet gebeurt ook nog op andere manieren. Toxoplasmose tast vooral patiënten met een verzwakt immuunsysteem aan. Maar ook zwangere vrouwen lopen het risico op ernstige symptomen wanneer ze de infectie oplopen. De symptomen variëren in ernst, maar mogelijk zijn de hersenen, de longen, het hart, de ogen of de lever getroffen door de parasiet. De ziekte is goed met medicijnen te behandelen, al is bij patiënten met een gezond immuunsysteem niet altijd een medische behandeling vereist. Wel treden bij een aantal patiënten mogelijk ernstige complicaties op, vooral aan de ogen. Dankzij enkele preventieve maatregelen valt toxoplasmose te voorkomen.

Synoniemen toxoplasmose

Toxoplasmose is eveneens gekend onder deze synoniemen:
  • kattenbakziekte
  • kattenziekte

Epidemiologie aandoening

In Europa bedraagt de jaarlijkse incidentie van toxoplasmose 1-10 op 10.000 baby’s. De incidentie van congenitale toxoplasmose in Nederland bedraagt naar schatting 2 op de 1000 zwangerschappen.

Oorzaken infectie: Parasiet Toxoplasma gondii

De intracellulaire protozoaire parasiet Toxoplasma gondii veroorzaakt toxoplasmose. De seksuele cyclus van de parasiet vindt plaats in de darmen van de definitieve gastheer, de kat, waar het oöcysten (soort eitjes) produceert. Na een periode van rijping, groeien deze oöcysten uit tot de bron van besmetting voor volgende gastheren die deze kunnen innemen. De verspreiding van de infectie vindt plaats in de secundaire systemen waaronder mensen, rundvee, schapen, varkens, knaagdieren en vogels. Na een succesvolle immuunreactie valt de infectie te controleren, maar slapende parasieten blijven wel gedurende jaren ingekapseld in gastheerweefsel. De levenscyclus is voltooid wanneer vleesetende katachtigen besmet dierlijk weefsel eten. Mensen lopen de infectie op door contact met besmette kattenuitwerpselen (aarde in de tuin, kattenbak, plantenbak, zandbak, …), of door het eten van onvoldoende verhit of rauw besmet vlees zoals tartaar, carpaccio of filet américain. Ongewassen groenten of fruit zijn via de bodem eveneens mogelijk besmet met oöcysten uit kattenuitwerpselen. Ook een transplacentale infectie (van moeder op kind) komt voor. Af en toe gebeurt de besmetting via een orgaantransplantatie of bij een bloedtransfusie.

Hoofdpijn en vermoeidheid zijn milde symptomen van verworven toxoplasmose / Bron: Concord90, PixabayHoofdpijn en vermoeidheid zijn milde symptomen van verworven toxoplasmose / Bron: Concord90, Pixabay

Symptomen aan hersenen, longen, hart, ogen of lever

Verworven toxoplasmose

Milde symptomen
De meeste infecties zijn asymptomatisch of anders heeft een patiënt slechts milde symptomen die vergelijkbaar zijn met deze van klierkoorts (virale infectie met keelpijn, gezwollen lymfeklieren, vermoeidheiden lichte koorts die vooral bij adolescenten en jongvolwassenen voorkomt). De incubatietijd (tijd tussen het oplopen van de besmetting en het tot stand komen van de symptomen) van toxoplasmose bedraagt 10 tot 23 dagen. Symptomatische patiënten hebben meestal gezwollen lymfeklieren (lymfadenopathie), vooral in het hoofd en de nek. Hierbij ontwikkelt de patiënt koorts, keelpijn, spierpijn, hoofdpijn en algehele malaise (een algemeen ziek gevoel). Pijn aan de oksel behoort hierbij eveneens tot de mogelijke tekenen. Een vergrote lever en milt en een huiduitslag zijn andere mogelijke kenmerken van de ziekte.

Wazig zien komt voor bij de oogproblemen die gepaard gaan met toxoplasmose / Bron: Nufkin, Flickr (CC BY-2.0)Wazig zien komt voor bij de oogproblemen die gepaard gaan met toxoplasmose / Bron: Nufkin, Flickr (CC BY-2.0)
Ernstige symptomen
Patiënten met een verzwakt immuunsysteem lopen het meeste risico op ernstige infecties met T. gondii. Dit zijn patiënten die lijden aan een hiv-infectie of AIDS, chemotherapie krijgen of immuunsysteem onderdrukkende medicatie (immunosuppressiva) nemen. Verwardheid, koorts, hoofdpijn, een wazig gezichtsvermogen als gevolg van een ontsteking van het netvlies en vaatvlies (choroïdoretinitis) en epileptische aanvallen zijn kenmerkend voor patiënten die meer ernstige symptomen ervaren. Andere symptomen zijn een ontsteking van de lever (hepatitis), een longontsteking (pneumonie), een ontsteking van de hartspier (myocarditis). Wanneer de ogen getroffen zijn (parasitaire ooginfectie) ontstaan volgende klachten: drijvers zien, een blinde vlek (scotoom) zien, een verminderd, vertroebeld of wazig gezichtsvermogen (plotseling of geleidelijk, afhankelijk van de plaats van de infectie), lichtschuwheid (fotofobie), oogpijn, een verminderde gezichtsscherpte en vervormde beelden zien (metamorfopsie).

Congenitale (aangeboren) toxoplasmose

Congenitale toxoplasmose verloopt eveneens mogelijk asymptomatisch, maar de patiënt presenteert zich soms met ernstige ziekteverschijnselen. Af en toe komt een baby voor of rond de geboorte te overlijden, of gebeurt tijdens de zwangerschap reeds een miskraam. Aanwezige symptomen bij levend geborenen zijn vooral neurologisch gerelateerd en omvatten een erg klein hoofd (microcefalie), een waterhoofd (te veel hersen- en ruggenmergvocht in de schedel), een ontsteking van de hersenen (encefalitis), epileptische aanvallen (convulsies) en een verstandelijke handicap. Choroïdoretinitis komt hierbij vaak voor waardoor een patiënt slechtziend of zelfs blind is. Endocriene stoornissen zijn tevens gemeld, waarvan een te traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) het bekendste voorbeeld is. Daarnaast lijden pasgeborenen met toxoplasmose soms aan hepatitis (een leverontsteking). Koorts, een huiduitslag (erytheem), geelzucht (icterus), een verlaagd aantal bloedplaatjes (trombocytopenie), een tekort aan rode bloedcellen (anemie), een vergrote lever (hepatomegalie), een vergrote milt (splenomegalie) gaan gepaard met deze leverproblemen. Doofheid is tot slot een ander gemeld symptoom bij aangeboren toxoplasmose.

Diagnose en onderzoeken

Diagnostisch onderzoek

De diagnose van toxoplasmose gebeurt door middel van een bloedonderzoek. Deze bloedtest zoekt naar specifieke antilichamen die het lichaam produceert om de infectie te bestrijden. Zwangere vrouwen krijgen een vruchtwaterpunctie wanneer ze vijftien weken zwanger zijn. Dit onderzoek onthult de infectie, maar bepaalt niet de ernst die de baby hiervan ondervindt of zal ondervinden. Een CT-scan en MRI-scan van het hoofd, een oogonderzoek en een biopsie van de hersenen (stukje hersenweefsel wegnemen en dit in een laboratorium microscopisch laten onderzoeken) zijn andere mogelijke diagnostische onderzoeken.

Differentiële diagnose

Voor een arts is het niet altijd eenvoudig om de diagnose van toxoplasmose te stellen. Hij verwart namelijk de aandoening soms met volgende ziekten omdat het ziektebeeld gelijkaardig is:

Behandeling via medicatie

Bij gezonde patiënten is een behandeling voor verworven toxoplasmose niet nodig. Bij mensen met ernstige symptomen (zoals oogproblemen) en bij zwangere vrouwen is medicatie nodig, hetgeen bestaat uit antibiotica en een medicijn tegen malaria. Ontstekingsremmende geneesmiddelen zijn bovendien nuttig om complicaties van het ontstekingsproces in het oog te minimaliseren of voorkomen. De behandeling bij aangeboren toxoplasmose is afhankelijk van de aanwezige symptomen, en zet de arts zo snel mogelijk in.

Prognose

Dankzij de behandeling herstellen de meeste patiënten met een gezond immuunsysteem goed. De gezwollen lymfeklieren (lymfadenopathie) en vermoeidheid houden soms wel maanden aan nadat de infectie is opgetreden.

Rode ogen bij conjunctivitis / Bron: Marco Mayer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Rode ogen bij conjunctivitis / Bron: Marco Mayer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Complicaties

Patiënten met een verzwakt immuunsysteem komen soms te overlijden als gevolg van toxoplasmose.

Volgende oogaandoeningen zijn complicaties van toxoplasmose:

Groenten en fruit moeten steevast goed gewassen en gespoeld worden alvorens dit te consumeren / Bron: Jill111, PixabayGroenten en fruit moeten steevast goed gewassen en gespoeld worden alvorens dit te consumeren / Bron: Jill111, Pixabay

Preventie via maatregelen rond de voeding en hygiëne

Voeding

  • Bij het invriezen van vlees, moet dit ingevroren worden vanaf -20°C gedurende ten minste één week.
  • Enkel gestoofd of goed doorbakken vlees zijn aanbevolen. Het vlees mag met andere woorden niet meer roze zien aan de binnenkant. Niet aanbevolen zijn carpaccio, rosbief en steak tartaar.
  • Groenten en fruit moeten steevast goed gewassen en gespoeld worden alvorens dit te consumeren. Rauwe groenten bevatten soms de parasiet dus hiervoor is voorzichtigheid geboden.
  • Het eten van rauwe eieren is bovendien uit den boze.
  • Het consumeren van schaaldieren, weekdieren, oesters, sushi of rauwe vis is evenmin goed.

Een goede handhygiëne is nodig / Bron: Gentle07, PixabayEen goede handhygiëne is nodig / Bron: Gentle07, Pixabay
Hygiëne
  • Bij het tuinieren en werken met aarde is het het best om handschoenen te dragen en daarna de handen te wassen
  • Het grondig reinigen van oppervlakten en gereedschappen die met rauw vlees in contact zijn gekomen, is een noodzaak.
  • Het is aanbevolen om de handen en nagels steeds grondig met water en zeep te wassen voor en na iedere maaltijd, na het aanraken van grond en na het verwerken van vlees.
  • Het is daarenboven aangeraden om regelmatig de vaat- en handdoeken in de keuken te vervangen.
  • Het verschonen van de kattenbak is dagelijks nodig. Zwangere dames zijn erg voorzichtig en gebruiken hiervoor handschoenen, of anders laten ze andere mensen deze taak vervullen.
  • Katten mogen niet op speelplaatsen en (publieke) zandbakken komen want de ontlasting van deze dieren is mogelijk besmet met de parasiet.

Lees verder

© 2016 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Toxoplasmose: symptomen, diagnose, behandeling en oorzaakToxoplasmose: symptomen, diagnose, behandeling en oorzaakToxoplasmose is een infectieziekte die van dieren via parasieten op mensen wordt overgebracht. De infectie kan niet alle…
Effecten van HIV op het zenuwstelselHet humane immunodeficientievirus (HIV) is de veroorzaker van de ziekte acquired immunodeficiency syndrome (AIDS). Het v…
Toxoplasma gondii: een parasiet die gedrag verandertToxoplasma gondii: een parasiet die gedrag verandertToxoplasma gondii is een parasiet die het gedrag van zijn gastheer kan veranderen. De parasiet komt in veel warmbloedige…
Vlees(waren) tijdens je zwangerschap; wat kan wel/niet?Als je zwanger bent, wil je er alles aan doen om te zorgen dat de baby in je buik goed kan groeien en probeer je verkeer…
Toxoplasmose bij kinderen en volwassenenToxoplasmose bij kinderen en volwassenenToxoplasmose is een infectieziekte, die ongeveer de helft van de bevolking eens in zijn leven treft. Heb je het eenmaal…
Bronnen en referenties
  • Besmettingen. (2012). Opgeroepen op oktober 10, 2012, van Kind & Gezin: http://www.kindengezin.be/zwangerschap-en-geboorte/zwanger/levenswijze/besmettingen/#Toxoplasmose
  • Clinical Presentation, http://emedicine.medscape.com/article/229969-clinical-presentation#showall
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010, geraadpleegd op 26 december 2016
  • Diagnosis, http://www.nhs.uk/Conditions/Toxoplasmosis/Pages/Diagnosis.aspx
  • Differential Diagnoses, http://emedicine.medscape.com/article/229969-differential-diagnoses#showall
  • Doornbos, W. C. (mei 2001). Toxoplasmose tijdens de zwangerschap. Tijdschrift voor verloskundigen, 394-399, geraadpleegd op 5 november 2012
  • Nieuwsbrieven – Toxoplasmose. (2006). Opgeroepen op oktober 5, 2012, van Labo Medische Analyse: http://www.cri.be/b/letters/1034162992.htm
  • Overview, http://emedicine.medscape.com/article/229969-overview#showall
  • Richtlijnen Infectieziektebestrijding Vlaanderen. (2012). Opgeroepen op september 22, 2012, van Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid: http://www.zorg-en-gezondheid.be/richtlijneninfectieziektebestrijding/
  • Toxoplasma en de kat: de werkelijkheid en de talrijke misverstanden. (2010). Opgeroepen op oktober 1, 2012, van Dierenartsenpraktijk Bladel-Hapert: http://www.dapbladelhapert.nl/toxoplasma.htm
  • Toxoplasmose. (2012). Opgeroepen op oktober 7, 2012, van Tieltse Oogkliniek – Oogarts Dr. Danny Derous: http://www.oogartsderous.be/nl-BE/content/toxoplasmose/247/1905/
  • Toxoplasmose. (sd). Opgeroepen op oktober 1, 2012, van Maatschap Medische Microbiologie & Immunologie Gelderland: http://www.mmmig.nl/ziektebeelden-en-verwekkers/toxoplasmose/achtergrond/
  • Toxoplasmose. (sd). Opgeroepen op oktober 12, 2012, van Belgian Cat Club v.z.w.: http://www.belcat.be/nl/kat/health/toxo.htm
  • Toxoplasmosis, boek: Clinical Medicine, Door: Parveen Kumar, Michael Clark, Uitgever: Elsevier, ISBN: 9780702029936, blz. 160, geraadpleegd op 26 december 2016
  • Toxoplasmosis, https://medlineplus.gov/ency/article/000637.htm
  • Afbeelding bron 1: Concord90, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Nufkin, Flickr (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 3: Marco Mayer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 4: Jill111, Pixabay
  • Afbeelding bron 5: Gentle07, Pixabay

Reageer op het artikel "Toxoplasmose: Infectie met symptomen aan hersenen en ogen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Sieny Mellema, 15-05-2019 20:35 #1
Dag, ik ben 65 jaar en weet sinds vorige week dat ik een zwelling heb in mijn hersenvlees. Weliswaar een goedaardige langzaam groeiende volgens de kno arts, Ik ga binnenkort naar de neuroloog omdat ik toch wel wat bijkomende klachten heb. Nu ben ik altijd een liefhebber geweest van rauw vlees, met name filet americain. Droge worst. Zou het raadzaam zijn mij te laten testen op toxoplasmose.
Met vriendelijke groet Sieny Mellema

Infoteur: Miske
Laatste update: 23-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Syndromen
Bronnen en referenties: 20
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!