InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Spijsverteringsaandoeningen met verhoogd risico op kanker

Spijsverteringsaandoeningen met verhoogd risico op kanker

Spijsverteringsaandoeningen met verhoogd risico op kanker Een precancereuze aandoening is een aandoening of letsel waarbij abnormale cellen betrokken zijn, waardoor een verhoogd risico op kanker tot stand komt. Enkele bekende precancereuze aandoeningen en letsels aan het spijsverteringskanaal zijn dikkedarmpoliepen, atrofische gastritis en een Barrett-slokdarm. Veel van deze aandoeningen hebben geen bekende oorzaak, al zijn vaak wel leef-, voedings- en andere omgevingsfactoren geassocieerd met de aandoening. Patiënten met bepaalde risicofactoren of patiënten die gediagnosticeerd zijn met een bepaalde aandoening die het risico op kanker van het gastro-intestinale gebied verhoogt, moeten zich regelmatig laten screenen, zodat de arts eventueel tijdig afwijkende cellen kan verwijderen en de kanker niet tot stand komt.

Aandoeningen aan spijsverteringssysteem met verhoogd risico op kanker


Alvleesklier

Kanker
De meest voorkomende precancereuze aandoeningen die mogelijk leiden tot alvleesklierkanker omvatten:
  • een intraductaal papillair slijmvliesneoplasma
  • een neuro-endocriene tumor
  • een slijmcystisch neoplasma
  • een solide pseudopapillaire neoplasma

Symptomen
De tekenen van precancereuze aandoeningen van de alvleesklier zijn onder meer:

Behandeling
De arts voert meestal een operatie uit om precancereuze aandoeningen van de alvleesklier te behandelen. De meeste precancereuze aandoeningen kunnen volledig worden verwijderd. Het type operatie hangt af van de locatie van de tumor in de alvleesklier.

Dikkedarm (dikke darm)

Dikkedarmpoliepen

Oorzaken
Een poliep is een groep cellen die samen groeien. Een dikkedarmpoliep treedt op wanneer deze cellen aan de binnenkant van de dikke darm of het rectum (endeldarm) gaan groeien. Er zijn een paar verschillende vormen van poliepen.

Kanker
Dikkedarmkanker duurt vaak vele jaren om te groeien, en bijna alle gevallen van darmkanker en rectumkanker beginnen als een poliep. Sommigen zijn goedaardig terwijl anderen kunnen ontaarden in dikkedarmkanker (colorectale kanker).

Symptomen
Patiënten voelen niet dat ze poliepen hebben; ze veroorzaken vrijwel nooit symptomen. Sporadisch gaat een dikkedarmpoliep bloeden, waardoor bloed in de ontlasting optreedt. Ook ervaren sommige patiënten darmzweren door de aanwezigheid van de dikkedarmpoliepen. Verder kampen sommige patiënten met tenesmen (aanhoudende pijnlijke valse stoelgangsdrang). De meeste patiënten ervaren echter enkel tekenen wanneer een dikkedarmpoliep zich ontwikkeld heeft tot dikkedarmkanker. Het is bijgevolg belangrijk om zich regelmatig te laten testen op dikkedarmkanker.

Behandeling
De meeste poliepen verwijdert de arts tijdens een colonoscopie (inwendig kijkonderzoek van de dikkedarm). Hierdoor kan de poliep niet uitgroeien tot kanker.

Familiale Adenomateuze Polyposis (FAP)

Familiale Adenomateuze Polyposis (FAP) is ook bekend als familiale polyposis coli, adenomateuze polyposis coli (APC) of het Gardner-syndroom.

Oorzaken
Familiale Adenomateuze Polyposis is een genetische aandoening waarbij een patiënt meerdere (> 100) adenomateuze poliepen in de dikke darm en het rectum heeft. Deze ontwikkelen zich meestal na het eerste decennium van het leven. De meeste gevallen van FAP resulteren uit mutaties (wijzigingen) van het APC-gen op chromosoom 5q21. FAP is een autosomaal dominante aandoening. Dit betekent dat getroffen patiënten genetisch heterozygoot zijn (met zowel een goede als een gemuteerde kopie van het APC-gen). Elk nageslacht van een patiënt met FAP heeft 50% kans om FAP te erven. Mannen en vrouwen zijn even vaak getroffen. Wetenschappers vermoeden dat ongeveer één derde van de gevallen sporadisch optreedt (er is dan geen familiegeschiedenis aanwezig) en tweederde familiaal is.

Kanker
Patiënten die een mutatie in het APC-gen erven, hebben meer dan 90% kans om een colonadenomen te ontwikkelen, een voorloper van dikkedarmkanker. De leeftijd bij het begin van adenomen in de dikke darm varieert tussen tien en dertig jaar. Zonder behandeling zullen de meeste patiënten met FAP tegen het vierde decennium van het leven darm- of rectumkanker ontwikkelen. APC-genmutatiedragers krijgen een goede opvolging, meestal met een regelmatige sigmoïdoscopie (inwendig kijkonderzoek van het laatste gedeelte van de dikke darm) die begint rond de puberteit. Naast een verhoogd risico op colorectale kanker, hebben patiënten met FAP een verhoogd risico op:

Symptomen
Typische symptomen zijn onder meer rectale bloedingen, diarree, buikpijn, bloedarmoede en/of een mucosale afscheiding. De poliepen ontwikkelen zich meestal rond de puberteit.

Behandeling
Familiale adenomateuze polyposis behandelt de arts via een totale colectomie (chirurgische verwijdering van de dikkedarm) met ileoanale anastomose.

Lynch-syndroom

Oorzaken
Het Lynch-syndroom is een autosomaal dominante aandoening waarbij een kiemlijnmutatie van een MMR-gen (MisMatch Repair) plaatsvindt. Dit leidt tot een defect DNA-MMR-systeem. Daarom hebben patiënten met deze genetische aandoening een aanleg voor een spectrum van kankers, voornamelijk dikkedarmkanker en endometriumkanker. Andere plaatsen van kanker omvatten de eierstokken, de maag, de dunne darm, de lever, de galblaas, het nierbekken, de urineleiders, de hersenen en de huid. Er kan ook een verhoogd risico zijn op borst-, prostaat- en pancreaskanker bij patiënten met het Lynch-syndroom. Patiënten met het Lynch-syndroom ontwikkelen meestal carcinomen op een eerdere leeftijd dan de algemene bevolking (gemiddelde leeftijd: 44 jaar oud).

Symptomen
De symptomen zijn afhankelijk van het type kanker dat aanwezig is. De tekenen van colorectale kanker zijn afhankelijk van de locatie van de tumor in de darm en of ook deze zich elders in het lichaam heeft verspreid (metastasen). De klassieke waarschuwingssignalen zijn onder meer een verergering van constipatie, bloed in de ontlasting, veranderingen in de stoelgang, een verlies van eetlust, gewichtsverlies en misselijkheid of braken. Circa de helft van de patiënten met dikkedarmkanker rapporteert geen symptomen.

Behandeling
Een regelmatige screening van patiënten met dit syndroom is nodig om kanker tijdig op te sporen. Dit gebeurt met een colonoscopie. Lijdt de patiënt al aan dikkedarmkanker, dan zijn diverse chirurgische ingrepen en procedures beschikbaar.

Peutz-Jeghers-syndroom

Oorzaken
Het Peutz-Jeghers syndroom (PJS) die wordt veroorzaakt door mutaties in het STK11 / LKB1-gen.

Kanker
Patiënten met dit syndroom ontwikkelen sneller kanker in een aantal lichaamsdelen zoals kanker in de lever, de longen, de borst, de eierstokken, de baarmoeder, de testes en andere organen.

Symptomen
PJS kenmerkt zich door de groei van meerdere goedaardige poliepen (hamartomen) op de slijmvliezen van het maagdarmstelsel en vlekken van donkerblauwe tot donkerbruine huidsproeten (melanocytische macules) rond de mond, de ogen, de neusgaten, de vingers, het mondslijmvlies en de anus.

Behandeling
In sommige gevallen is een chirurgische verwijdering van de poliepen nodig.

Galblaas

In 75% van de gevallen is galblaaskanker een cholangiocarcinoom, meestal in een laat en gevorderd stadium. Deze vorm van kanker heeft één van de slechtste prognoses van alle soorten kanker aan het spijsverteringsstelsel. Vrouwen zijn drie keer van dan mannen getroffen. Invasieve vormen treden meestal op na zestigjarige leeftijd.

Naast genetische en geografische factoren zijn volgende risicofactoren bekend voor galblaaskanker:

Lever

Cirrose

Oorzaken en risicofactoren
Cirrose is een vorm van interne littekens van de lever. Dit treedt meestal op wanneer de lever gedurende langere tijd is beschadigd door alcoholmisbruik of chronische virale hepatitis (vooral B en C). Een andere steeds belangrijkere risicofactor voor cirrose is niet-alcoholische leververvetting (NAFLD). Deze ziekte zorgt ervoor dat levercellen worden vervangen door vetcellen. NAFLD komt veel voor bij patiënten met slecht gecontroleerde diabetes mellitus en obesitas. Wanneer levercellen beschadigd zijn en sterven als gevolg van een chronische leverziekte, wordt vezelachtig littekenweefsel afgezet in plaats van de ontbrekende cellen. Cirrose is onomkeerbaar wanneer voldoende levercellen zijn vervangen door littekenweefsel.

Kanker
Cirrose is een risicofactor voor het ontwikkelen van leverkanker. Het is anno oktober 2019 niet duidelijk hoe cirrose het risico op kanker verhoogt. Mogelijk houdt dit verband met de een verhoogde kans dat DNA-veranderingen zich ontwikkelen naarmate de levercellen zich voortplanten in reactie op de schade die leidt tot cirrose. Een andere factor is dat de aanwezigheid van cirrose langdurige schade weerspiegelt. Hoe langer de duur van de schade, hoe groter de kans dat zich kankerverwekkende veranderingen in het DNA zullen voordoen. De kans op mutaties neemt dan toe.

Patiënten met cirrose hebben vaker blauwe plekken / Bron: Dezidor, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Patiënten met cirrose hebben vaker blauwe plekken / Bron: Dezidor, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
Symptomen
In de vroege stadia van cirrose zijn er mogelijk geen symptomen. Veel van de symptomen van cirrose zijn ook de eerste symptomen van leverkanker. De meest voorkomende symptomen van leverkanker en cirrose zijn:

Behandeling
Hoewel het mogelijk is om cirrose te behandelen met een levertransplantatie, is de beste manier om leverkanker te voorkomen, de risicofactoren te kennen en aan te pakken.

Maag

Atrofische gastritis

Oorzaken
Atrofische gastritis is een langdurige ontsteking van de maag die resulteert in de afbraak van de maagwand. De aandoening is meestal te wijten aan een chronische maagontsteking geassocieerd met de bacterie Helicobacter pylori en auto-immuunprocessen waarbij het afweersysteem zich richt tegen de eigen maagkliercellen.

Kanker
Patiënten met de auto-immune vorm van atrofische gastritis hebben statistisch gezien meer kans op het ontwikkelen van maagkanker, maar ook op Hashimoto thyroïditis (ontsteking en zwelling van de schildklier) en achloorhydrie (afwezig zoutzuur in de maag met vitaminetekorten).

Symptomen
Pijn op de borst kan soms optreden bij atrofische gastritis / Bron: Pexels, PixabayPijn op de borst kan soms optreden bij atrofische gastritis / Bron: Pexels, Pixabay
Auto-immuun
Wanneer een auto-immuunproces aan de basis ligt van atrofische gastritis, zijn tekenen van een vitamine B12-tekort mogelijk:

Bacteriële infectie
Wanneer H. pylori de oorzaak is van atrofische gastritis, komen volgende mogelijke tekenen tot uiting:

Behandeling
Antibiotica behandelen bacteriële oorzaken van atrofische gastritis. Maagzuurremmers zijn soms ook inzetbaar. Vitamine B12-injecties zijn nuttig wanneer een vitamine B12-tekort aanwezig is.

Slokdarm

Barrett-slokdarm, een precancereuze aandoening

Oorzaken
Bij een Barrett-slokdarm ontstaat een afwijking in het slijmvlies van de onderkant van de slokdarm. De slokdarmaandoening is het gevolg van langdurige gastro-oesofageale reflux. Bij gastro-oesofageale reflux stroomt zure vloeistof terug in de slokdarm vanuit de maag en beschadigt het normale slokdarmweefsel. Terwijl de slokdarm geneest, kunnen de beschadigde cellen veranderen in cellen die kenmerkend zijn voor een Barrett-slokdarm.

Kanker
Patiënten met een Barrett-slokdarm hebben een klein verhoogd risico op slokdarmkanker. De meerderheid van de patiënten met de slokdarmaandoening ontwikkelt geen slokdarmkanker. Deze voorloper van slokdarmkanker kan een arts uitsluitend door middel van een endoscopie (inwendig kijkonderzoek) diagnosticeren. Weefselmonsters (biopsieën) van verdachte gebieden zijn vereist om deze aandoening te identificeren.

Symptomen
Patiënten met een Barrett-slokdarm hebben mogelijk helemaal geen symptomen. Sommige patiënten krijgen te maken met symptomen die verband houden met gastro-oesofageale reflux, zoals een brandend gevoel in de borst, het terug opgeven van voedsel of zure vloeistof en slikproblemen.

Medicatie behandelt gastro-oesofageale reflux, een aandoening die mogelijk leidt tot een Barrett-slokdarm / Bron: Stevepb, PixabayMedicatie behandelt gastro-oesofageale reflux, een aandoening die mogelijk leidt tot een Barrett-slokdarm / Bron: Stevepb, Pixabay
Behandeling
De behandeling van een Barrett-slokdarm is afhankelijk van de mate van microscopische veranderingen in de slokdarmcellen (laaggradige of hooggradige dysplasie). Als er geen dysplasie is, wil de arts gastro-oesofageale reflux behandelen met medicatie (zoals protonpompremmers) en veranderingen in de levensstijl. Een periodieke endoscopie om te controleren op verdere veranderingen in de slokdarmcellen is ook aanbevolen. Wanneer de patiënt geen dysplasie heeft, is een herhaalde endoscopie meestal elke drie tot vijf jaar nodig.

Laaggradig
Bij laaggradige dysplasie zijn er twee mogelijke opties beschikbaar. De arts behandelt dan gastro-oesofageale reflux met medicijnen en veranderingen in de levensstijl en een herhaalde endoscopie binnen de 12 maanden. De andere optie is om endoscopisch het gebied van de Barrett-slokdarm te behandelen, gezien het verhoogde risico op het ontwikkelen van slokdarmkanker.

Hooggradig
Bij van hooggradige dysplasie is er een grotere kans op het ontwikkelen van slokdarmkanker. Een endoscopische therapie is daarom aanbevolen. Hij verwijdert dan de abnormale cellen via speciale technieken zoals met:
  • cryotherapie (met koude vloeistof of gas)
  • radiofrequente ablatie om met warmte-energie
  • speciale hulpmiddelen

Wanneer de endoscopische technieken falen, is sporadisch is een operatie nodig waarbij de arts het aangetaste gebied van de slokdarm verwijdert.

Plummer-Vinson-syndroom

Oorzaken
De oorzaak van het Plummer-Vinson-syndroom (sideropenische dysfagie, Paterson-Kelly-syndroom) is onbekend anno oktober 2019. Genetische factoren en voedingstekorten spelen mogelijk een rol. Patiënten met deze aandoening hebben problemen met slikken als gevolg van een kleine, dunne weefselgroei die het bovenste gedeelte van de slokdarm (slokdarmwebben) gedeeltelijk blokkeert.

Kanker
De zeldzame aandoening komt vaker voor bij vrouwen, vooral van middelbare leeftijd. Bij deze patiënten is het risico op een slokdarmplaveiselcelcarcinoom verhoogd. Daarom hebben patiënten met het Plummer-Vinson-syndroom een verhoogd risico op slokdarmkanker.

Symptomen
Het Plummer-Vinson-syndroom is een zeldzame ziekte waarbij een patiënt volgende mogelijke symptomen ervaart:

Behandeling
De behandeling is voornamelijk gericht op het corrigeren van bloedarmoede door een tekort aan ijzer. Patiënten met een Plummer-Vinson-syndroom zijn gebaat met ijzersuppletie in hun voeding of eventuele ijzersupplementen. Hierdoor verbeteren de slikproblemen en slikpijn. Eventueel is een mechanische verwijding van de slokdarm via een endoscopie inzetbaar. Deze procedure biedt over het algemeen een uitstekend resultaat.

Lees verder

© 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Kanker: de eerste symptomenHet is erg belangrijk dat kanker in een vroeg stadium wordt ontdekt. De overlevingskansen zijn immers veel groter als de…
Kanker: slokdarmkankerSlokdarmkanker is een veel voorkomende vorm van kanker. De belangrijkste oorzaak van slokdarmkanker is een combinatie va…
De spijsvertering, hoe verloopt deze eigenlijk?De spijsvertering, hoe verloopt deze eigenlijk?De spijsvertering is natuurlijk een belangrijk proces. Een goede spijsvertering zorgt voor een goede weerstand doordat b…
Slokdarmkanker oorzaken, symptomen en behandelingDe slokdarm is een gespierde holle buis die het voedsel van de mondholte naar de maag vervoert. Bij slokdarmkanker (oeso…
7 tips om kanker te voorkomenEr zijn heel wat dingen die je kunt doen om het risico dat je kanker krijgt te verkleinen. Dit betekent misschien wel kl…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 2 oktober 2019:
  • [Precancerous lesions of the gallbladder]., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17925730
  • Cirrhosis and Liver Cancer, https://www.everydayhealth.com/liver-cancer/cirrhosis-and-liver-cancer.aspx
  • Familial Adenomatous Polyposis (FAP), http://www.cancer-genetics.org/FAP.html
  • Familial adenomatous polyposis syndrome, https://radiopaedia.org/articles/familial-adenomatous-polyposis-syndrome?lang=us
  • Pancreatic cancer, https://www.cancer.ca/en/cancer-information/cancer-type/pancreatic/pancreatic-cancer/precancerous-conditions/?region=on
  • Peutz Jeghers Syndrome, https://rarediseases.org/rare-diseases/peutz-jeghers-syndrome/
  • Geraadpleegd op 1 oktober 2019:
  • [Lynch syndrome: What is new?], https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30527816
  • Barrett’s Ablation, https://www.rwjbh.org/rwj-university-hospital-new-brunswick/treatment-care/advanced-endoscopy-services/ablative-therapies/barretts-ablation/
  • Barrett’s Esophagus, https://www.aboutgerd.org/what-is-gerd/barrett-s-esophagus.html
  • Barrett’s Esophagus, https://www.ormc.org/services/heartburn-treatment-center/barrett-esophagus
  • Barrett’s Esophagus: A Molecular Overview, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6300386/
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Colon Polyps, https://fightcolorectalcancer.org/prevent/colon-polyps/
  • Colon tumor > Lynch syndrome, https://www.pathologyoutlines.com/topic/colontumorlynch.html
  • From Sidney to OLGA: an overview of atrophic gastritis., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30561425
  • Lynch syndrome (hereditary nonpolyposis colorectal cancer): Cancer screening and management, https://www.uptodate.com/contents/lynch-syndrome-hereditary-nonpolyposis-colorectal-cancer-cancer-screening-and-management
  • Overview of colon polyps, https://www.uptodate.com/contents/overview-of-colon-polyps
  • Overview, https://emedicine.medscape.com/article/176036-overview
  • Slokdarmweb, https://encyclopedie.medicinfo.nl/slokdarmweb/d2ab83f0430e4dd28d8e38eea67e56bb
  • What is Lynch syndrome?, https://www.medicalnewstoday.com/articles/326169.php
  • What to know about atrophic gastritis, https://www.medicalnewstoday.com/articles/322153.php
  • Afbeelding bron 1: Dezidor, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Pexels, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Spijsverteringsaandoeningen met verhoogd risico op kanker"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 08-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Darmproblemen
Bronnen en referenties: 26
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!